893 « 1 » ميلادى نزديك رى به شكست قطعى دچار شد و ناگزير به اصفهان عقبنشينى كرد ، ولى همينكه عمرو خواست از اين نفاق و اختلاف استفاده نموده نيشابور و سراسر خراسان را تصرف كند « 2 » ، على به رافع پيوست . رافع بن هرثمه در اكتبر 894 « 3 » ميلادى توانست كمك محمد بن زيد را كه در اين اثنا در مازندران ( طبرستان ) دوباره قدرت به دستش افتاده بود براى خود تضمين نمايد ، و حتى اين حق را يافت كه دستور بدهد خطبهء « 4 » نماز در اينجا و در گرگان به نام وى خوانده شود : يعنى ( با وجود اينكه زيدى مذهب بود ) استقلال وى بدين ترتيب تأييد شد ( ژوئن 895 ) « 5 » . اما رافع بن هرثمه نتوانست براى هميشه در مقابل عمرو ليث برابرى كند ؛ يعنى اگرچه موفق شد در يك لحظه غفلت حريف ( پس از عدم موفقيت در كوششهاى اول كار اوايل تابستان 896 ) « 6 » نيشابور را به تصرف درآورد ، اما به زودى از طرف عمرو در آنجا محاصره شد ، و در نتيجهء سرپيچى دستههايى از سپاهيانش به تسليم شهر و فرار به خوارزم ناگزير گشت ( 6 نوامبر 896 ميلادى مطابق 26 رمضان 283 هجرى ) . همچنين محمد بن زيد نيز كه عمرو قبلا با او مذاكره كرده بود ، رافع را تنها گذاشت .
سپس يكى از فرستادگان خوارزمشاه ، رافع را در خوارزم دعوت نموده و خائنانه بر سر او افتاده ، وى را در 17 نوامبر 896 ميلادى ( هفتم شوال 283 هجرى ) كشت .
هامش
( 1 ) - جمادى الاولى ، سال 280 هجرى برابر با 19 / 7 تا 17 / 8 سال 893 ؛ - مسعودى ( مروج ) ، ج 8 ، ص 140 اينطور ذكر كرده است : 24 ذوالقعدهء سال 279 هجرى برابر با 15 فوريهء 893 .
( 2 ) - طبرى ، رديف 3 ، ص 2137 به بعد ؛ - مسعودى ، ج 8 ، ص 139 به بعد ؛ - ابن اسفنديار ( تاريخ طبرستان ) ، صفحات 190 تا 192 ؛ - تاريخ سيستان ، صفحات 245 تا 251 ؛ - ابن الاثير ، ج 7 ، ص 151 . و نيز رجوع شود به :Wiet 169( 3 ) - شعبان سال 281 هجرى برابر با 6 / 10 تا 3 / 11 / 894 .
( 4 ) - رجوع كنيد به فصل « وضع حقوقى حكومت ايران نسبت به دستگاه خلافت » از همين كتاب .
( 5 ) - ربيع الآخر سال 282 هجرى برابر با 30 / 5 تا 27 / 6 / 895 .
( 6 ) - ربيع الاول سال 283 هجرى برابر با 18 / 4 تا 17 / 5 / 896 .