قواى جديدى فراهم مىآوردند و در نتيجه رفته رفته مقام رهبرى را در شمال شرقى ايران ، براى خويش تثبيت مىنمودند . سامانيان نياكان آن سلسله از فرمانروايان ايران گشتند كه ، نه تنها سر از نو به ملت ايران حيات سياسى و كشورى بخشيد ( مانند طاهريان و كمتر از آن صفاريان ) ، بلكه نيز براى اين ملت و كشور مهد علم و هنر و شعر ، كه پيوسته با نيروى تام رونق مىگرفت ، به وجود آوردند .
جدال و نبردهاى دايمى كه هنوز براى كسب قدرت در ساير قسمتهاى ايران به شدت ادامه داشت ، زمينهء مساعدى براى تعالى و تكامل بلامزاحم سامانيان فراهم مىساخت . در آن هنگام كه عمرو صفارى ( سال 881 / 883 ميلادى برابر با 165 هجرى ) ، پس از دور كردن يكى از خويشاوندان طاغى خود ، به فارس مسلط شد و مقرّ حكومت خويش را در شيراز ( كه از آنجا مرتبا باج « 1 » براى خليفه مىفرستاد ) « 2 » پابرجا ساخت ، دو قيافهء جديدى به نام « آساتگن » « 3 » و پسر وى « ادگوتگن » « 4 » به صحنهء سياسى اين كشور آمد ؛ ولى اين دو ايرانى نبوده بلكه از نژاد ترك بودند و اين نخستين طليعهء واقعيتى بود كه تازه صد تا صد و پنجاه سال بعد مىبايست به مرحلهء تكامل برسد . اين هر دو نفر در 22 / 9 تا 20 / 10 سال 879 ميلادى ( برابر با صفر 266 هجرى ) شهر رى و براى مدتى قزوين « 5 » را نيز مسخّر ساختند و در سال 881 / 882 ميلادى ( برابر 268 هجرى ) يكى از سرداران « 6 » خليفه را نزديك قم شكست دادند و در اواخر اكتبر سال 885 ( اواسط جمادى الاولى
هامش
( 1 ) - در اين باره ، رجوع شود به فصل « باج » از همين كتاب .
( 2 ) - طبرى ، رديف 3 ، ص 2010 ؛ تاريخ سيستان ، صفحات 238 تا 241 ؛ - ابن الاثير ، ج 7 ، ص 123 .
( 3 ) - ابن الاثير « استاتگن » نقل مىكند .
( 4 ) - طبرى « يدگو » نقل مىكند .
( 5 ) - طبرى ، رديف 3 ، ص 1936 ؛ - ابن الاثير ، ج 7 ، ص 110 .
( 6 ) - طبرى ، رديف 3 ، ص 2024 ؛ - ابن الاثير ، ج 7 ، ص 123 .