اسلام بنگريم - نسبتا دست نخورده و هنوز در آنجا تضادهاى قديمى بين احزاب و فرقهها رسوخ نيافته بوده ، مستقر ساخت .
نفوذ سامانيان از سال 819 ر 820 ميلادى ( برابر 204 هجرى ) پيوسته رو به افزايش مىرفت . از اين خانواده كه تا آن زمان زرتشتى مذهب بودند ، چهار برادر از طرف خليفه و همچنين از طرف طاهريان به فرماندارى منطقهء سمرقند و چاچ ( بعدها تاشكند ناميده شده است ) و فرغانه و اسروشنه و هرات مأمور گشتند « 1 » و مقام خود را به پسران و نوادگان خويش به ميراث سپردند .
هنگام انقراض قدرت طاهريان در قسمت جنوبى جيحون نصر بن احمد سامانى ( به سال 873 ميلادى برابر 260 هجرى ) ناگهان دريافت كه وى عملا فرمانرواى مستقل سمرقند و ساير نواحى ماوراءالنهر مىباشد و در سال 874 ر 875 ميلادى ( برابر 261 هجرى ) فرمانروايى بخارا « 2 » را ، كه در نتيجهء مبارزات ميان طاهريان و صفاريان آسيب زده بود ، و همچنين امنيت و حفظ سرحدات جيحون را در برابر حملات يعقوب ، به برادرش اسماعيل واگذاشت ( ورود اسماعيل به بخارا در اوائل اوت سال 874 ميلادى بود ) « 3 » مبارزات يعقوب در جنوب ايران و بين النهرين و نيز هرج و مرج آنجا پس از مرگش سبب آن شد كه برادران سامانى بتوانند كمكم نفوذ خود را در خراسان توسعه دهند بدون اينكه لازم باشد از مبدأ محكم قدرت خود در ماوراءالنهر صرف نظر كنند « 4 » ؛ بلكه پى در پى از اينجا
هامش
( 1 ) - نرشخى ( تاريخ بخارا ) ، ص 74 به بعد ؛ گرديزى ( زين الاخبار ) ، ص 19 ؛ - دربارهء سامانيان رجوع كنيد به :Krysm'skyj 165 - 88 ; Barthold , Turk . 209 - 268 ; Siddiqi II 103 - 108 ; Gafurov 169 - 194 , 206 - 217( 2 ) - نرشخى ( تاريخ بخارا ) ، ص 76 به بعد . و نيز رجوع شود به :Barthold , Turk 222( 3 ) - روز 12 رمضان سال 260 هجرى ( - اول ژوئيه سال 874 ) كه سهشنبه ذكر شده ، در واقع پنجشنبه بوده است .
( 4 ) - طبرى ، رديف 3 ، ص 1889 ؛ - نرشخى ( تاريخ بخارا ) ، ص 77 به بعد ؛ - ابن الاثير ، ج 7 ، صفحات 91 تا 93 ؛ - ابو الفداء ، ج 2 ، ص 244 به بعد ؛ - مستوفى ( تاريخ گزيده ) ، ص 379 .