فجره از جن و انس كما قال :
( 8 ) - * ( وَما أَدْراكَ ما سِجِّينٌ ) * و چه دانا ساخت ترا كه چيست سجين .
( 9 ) - * ( كِتابٌ مَرْقُومٌ ) * كتابيست نوشته شده كه حروف آن بين و نمايانست ، يا نشانه كرده شده بعلامتى كه هر كه بيند داند كه اصلا در آن خير نيست ، و بدانكه سِجِّينٍ اسم علمست منقول از وصف چون حاتم و انصراف آن به جهت آنست كه يك سبب بيش ندارد كه آن تعريفست و اشتقاق آن از سجنست و تسميهء * ( كِتابٌ ) * به آن به جهت آنست كه سبب حبس صاحب خود است يا به جهت آن كه مطروحست در تحت ارضين بمكانى متوحش و مظلم ، و براء بن عازب از رسول صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم روايت كند كه سجين كه پائين زمين هفتم است ، و شمر بن عطيه گويد كه ابن عباس نزد كعب الاحبار رفت و گفت : أخبرنى عن قول اللَّه تعالى إِنَّ كِتابَ الفُجَّارِ لَفِي سِجِّينٍ گفت چون ارواح و كتاب فاجران به آسمان برند اهل آسمان از قبول آن ابا كنند پس به زمين باز آرند اهل زمين نيز قبول آن ننمايند به زير زمين هفتم برند و در سجين كه جاى متوحش است و موضع ابليس است و لشكر او بنهند ، و بروايت ديگر از كعب منقولست كه گفت در تورية چنين يافتم كه سجين نام لوحي است در زير هفتم زمين اسماء جميع شياطين در آن نوشته ، چون درهاى آسمان بر ارواح كفار دربندند ايشان را در موضع سجين اندازند ، و كلبى گفته كه سجين سنك سبزيست در زير هفتم زمين كه سبزى آسمان از آنست و نامهاى اعمال كافران در آن نهند ، و گويند صخره ايست مجوف بر زبر دوزخ پوشيده جان كافران و نامهء اعمال ايشان در آنست ، و ابو هريره از پيغمبر صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم روايت كرده كه سجين چاهيست سر گشوده در جهنم و فلق چاهيست سر پوشيده در جهنم ، و بنا بر اين اخبار سجين اسم مكانست نه ديوان اعمال پس در كلام مضاف محذوف باشد و تقدير اينكه ما كتاب السجين ، يا محل كتاب مرقوم و اصح آنست كه كتاب مرقوم مفسر إِنَّ كِتابَ الفُجَّارِ است نه مفسر سجين ، و تقدير اينكه كتاب الفجار كتاب مرقوم ، پس معنى آيه آنست كه بدرستى كه نامهء اعمال فاجران در موضع سجين است ، و تو چه داني كه سجين چيست يعنى چاهيست با هول و هيبت و نامهء اعمال كافران نابكار نامه اى است نوشته يا نشانه كرده شده .
( 10 ) -
* ( وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ ) * شدت عقوبت و عذاب در آن روز * ( لِلْمُكَذِّبِينَ ) * مر تكذيب كنندگانراست ، و گويند كه اين منتظم است بقوله يَوْمَ يَقُومُ النَّاسُ و قوله إِنَّ كِتابَ الفُجَّارِ و آنچه متصل است به آن معترضه است ، بعد از آن در باب اهل تكذيب ميگويد :
( 11 ) - * ( الَّذِينَ يُكَذِّبُونَ ) * آنان كه تكذيب ميكنند * ( بِيَوْمِ الدِّينِ ) * بروز جزاء و باور ندارند ، اين صفت مخصصه يا موضحه يا دائمه است .
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 181
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص١٨١