( 1 ) مؤمنان محجوب نخواهند بود از آن به جهت براهين داله بر امتناع رؤيت او سبحانه و ديگر آن كه دليل خطاب نزد اكثر علماء اصول معتبر نيست ، پس مراد بمحجوبيت محجوريت و محروميت ايشان است از رحمت و مثوبت نه رؤيت چنان كه مذكور شد .
( 16 ) - * ( ثُمَّ إِنَّهُمْ ) * پس بدرستى كه تكذيب كنندگان * ( لَصالُوا الْجَحِيمِ ) * در آيندگانند بدوزخ و هميشه سوزندگان در آن .
( 17 ) - * ( ثُمَّ يُقالُ ) * پس گفته شود يعنى زبانيه ايشان را گويند از روى توبيخ و تقريع * ( هذَا ) * اين عذاب * ( الَّذِي كُنْتُمْ بِه ) * آن عذابيست كه بوديد كه بدان * ( تُكَذِّبُونَ ) * تكذيب ميگرديد .
( 18 ) - * ( كَلَّا ) * ردعست از تكذيب و گويند كلَّاى اول را معقب ساخت بوعيد فجار و ثانى را بوعد ابرار تا اشعار باشد به آنكه تطفيف از قسم فجور است و ايفاء از نوع بر ، و قوله : * ( إِنَّ كِتابَ الأَبْرارِ ) * استينافست ، يا آنكه * ( كَلَّا ) * اول كلامست يعنى حقا بدرستى كه آن چه نوشته مىشود از اعمال نيكوكاران يا نوشتن ايشان * ( لَفِي عِلِّيِّينَ ) * در عليين است و آن ديوان خير است كه مدون شده در آن آنچه ملائكه و صلحاى ثقلين كردهاند كما قال :
( 19 ) - * ( وَما أَدْراكَ ) * و چه دانا ساخت ترا كه بدانى * ( ما عِلِّيُّونَ ) * چه چيز است عليون .
( 20 ) -
* ( كِتابٌ مَرْقُومٌ ) * كتابيست مسطور كه مبين و روشن است حروف كتابت آن يا موسوم است بعلامتى كه هر كه مشاهده كند داند كه در او همه خير هست .
( 21 ) - * ( يَشْهَدُه الْمُقَرَّبُونَ ) * حاضر شوند بدان كتاب ملائكه كه مقرب درگاه كبريااند و حفظ آن كنند و آن را بدرجه بلند و مرتبه ارجمند رسانند يا گواهى دهند بر آنچه در آن است در روز قيامت ، و بدانكه عِلِّيِّينَ منقولست از ( على ) كه فعيل است مأخوذ از علو چون سجين از سجن ، و تسميه آن به اين اسم يا به جهت آن است كه سبب ارتقاع صاحب است با عالى درجات در جنت و يا به جهت آن كه مرفوعست از در آسمان هفتم در زير قائمهء عرش كه مسكن كروبيان است بواسطهء تكريم و تعظيم آن و ضحاك گفته كه عِلِّيِّينَ سدرة المنتهى است و از ابن عباس مروى است كه ( عليون ) لوحى است از زبر جد سبز معلق در زير عرش كه اعمال ابرار در آن مكتوب است ، و از كعب و قتاده و مجاهده مروى است كه عليين در آسمان هفتم است و ارواح مؤمنان در اوست ، و براء ابن عازب از پيغمبر صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم روايت كرده كه عليين در آسمان هفتم است در زير عرش ، اما اهل
هامش
( 1 ) در عيون اخبار الرضا عليه السّلام و هم در توحيد مرويست كه از حضرت رضا عليه السّلام سؤال كردند از اين آيهء كريمه : فقال عليه السّلام : ان اللَّه تعالى لا يوصف به مكان يحل فيه فيحجب عنه فيه عباده و لكنه يعنى انهم عن ثواب ربهم لمحجوبون .