قيامت آن را گشاده سازند پس بايد كه مرد نظر كند در آنچه املا مىكند در صحيفهء خود و از نشر آن انديشه كند ، و در نقل آمده كه پيغمبر صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم بام سلمه گفت
يحشر الناس عراة حفاة
مردمان را تن برهنه و پا برهنه حشر كنند او گفت كيف النساء زنان چه حال داشته باشند فرمود
شغل الناس يا ام سلمه
مردمان همه مشغول باشند و به حال يكديگر نپردازند گفت : ( ما شغلهم ) چه چيز مشغول ساخته باشد ايشان را فرمود
نشر الصحف فيها مثاقيل الذر و مثاقيل الخردل
گشودن نامهاى اعمال كه در او نوشته باشد عملى كه مقدار مورچه خرد باشد و دانهء خردل كه كوچكترين دانها است يعنى هيچ چيز از عمل فرو گذاشت نشده باشد ، و گويند مراد بنشر صحف تفريق آنست ميان اصحاب آن يعنى نامها را ميان مردمان پراكنده سازند و همه كس نامه خود را بردارد ، و از مرثد بن و داعه روايت است كه پيغمبر فرمود كه چون روز قيامت باشد صحف از زير عرش پران شوند پس صحيفهء مؤمن در دست او آيد و در آن نوشته باشد كه فِي جَنَّةٍ عالِيَةٍ و صحيفهء كافر در دست او و در آن مكتوب باشد فِي سَمُومٍ وَحَمِيمٍ و اين صحيفه غير صحف اعمال باشد .
( 11 ) - * ( وَإِذَا السَّماءُ كُشِطَتْ ) * و آن گاه كه آسمان بركنده شود ( 1 ) و از روى يكديگر كشيده شود مانند بركندن پوست از مذبوح و برداشتن پرده از روى چيزى و بعد از آن آن را درهم پيچند :
( 12 ) - * ( وَإِذَا الْجَحِيمُ سُعِّرَتْ ) * و آن گاه كه دوزخ افروخته شود بيشتر از پيشتر ، و گويند تافته شدن آن بغضب خداى و خطاياى بنى آدم شود ، و حفص بتشديد ( عين ) خوانده به جهت مبالغه يعنى بسيار تافته شود .
( 13 ) - * ( وَإِذَا الْجَنَّةُ أُزْلِفَتْ ) * و آن گاه كه بهشت نزديك گردانيده شود بدوستان خداى براى دخول كقوله تعالى وَأُزْلِفَتِ الْجَنَّةُ لِلْمُتَّقِينَ غَيْرَ بَعِيدٍ و گويند كه نعم بهشت را نزديك آورند و بمؤمنان و كافران نمايند تا سرور مؤمنان زياده شود و حسرت اهل دوزخ مضاعف گردد و جواب شروط مذكوره اين است كه :
( 14 ) - * ( عَلِمَتْ نَفْسٌ ما أَحْضَرَتْ ) * بداند هر نفسى آنچه حاضر كرده باشد از خير و شر ، و گويند كه * ( أَحْضَرَتْ ) * بمعنى وجدت حاضرا است چون احمدت كه بمعنى وجدت محمودا يعنى بداند نفس آنچه حاضر بايد كرد نزد خود از عمل نيك و بد مراد آنست كه تا آدمى اين
هامش
( 1 ) متبادر از لفظ سماء در اين آيهء شريفه همين قبهء نيلگونيست كه بالاى سر ما ديده مىشود و در روز قيامت همچون پرده برداشته شود و اما كيفيت برداشتن اين پرده كه آيا به كلى نابود مىشود و يا در هم پيچيده ميگردد پس بطور يقين براى ما معلوم نيست .