و معنى آن است كه همه درياهاى جهنم را پر از ريم و چرك گردانند كه از ابدان دوزخيان سيلان نمايد ، و از ابى بن كعب منقولست كه چون وقت حدوث قيامت شود و مردمان غافل و بى خبر در بازارها بسود و معامله مشغول باشند ناگاه بينند كه روشنايى آفتاب زايل شود و ايشان در آن حيران شوند كه آفتاب را چه رسيده و چه حادثه رخ نموده ناگاه ستارگان از هم فرو ريزند و در اين انديشه باشند كه كوه ها به روى زمين در حركت آيند و چون گرد بر هوا روند جنيان در آدميان گريزند و آدميان پناه به پريان برند و دواب به يكديگر مختلط گردند و در اين حال جنيان گويند با آدميان كه ما برويم و از اينمعنى استخبار كنيم پس بروند و درياها را بينند كه آتش شده ميدرخشد و شعله ميكشد و در اثناى اين همه زمينها و آسمانها شكافته شوند و بادى پيدا شود و همه را هلاك كند ، و از ابن عباس مرويست كه نزد قيام قيامت اين شش علامت كه مذكور شد در دنيا حادث شود و شش ديگر در آخرت بوقوع آيد و آن اين است كه :
( 7 ) - * ( وَإِذَا النُّفُوسُ زُوِّجَتْ ) * آن گاه كه نفسها جفت گردانيده شوند يعنى هر كس را با مثل خود برانگيزند صالح را با صالح و طالح را با طالح يا هر كس را با عمل خود جمع كنند يا همه را به شكل خود مقارنه دهند كفار و عصات را به شكل اهل دوزخ و اهل ايمان و طاعت را به شكل اهل بهشت يا نفوس مؤمنان بحور مقارن سازند و نفوس كافران به شكل شياطين ، و از ابن عباس مرويست كه در اينوقت مؤمنان بسه صنف شوند و كذلك قوله تعالى : وَكُنْتُمْ أَزْواجاً ثَلاثَةً .
( 8 ) - * ( وَإِذَا الْمَوْؤُدَةُ سُئِلَتْ ) * و آن گاه كه دختر زنده در گور كرده پرسيده شود يعنى از وى سؤال كنند كه :
( 9 ) - * ( بِأَيِّ ذَنْبٍ قُتِلَتْ ) * بكدام گناه كشته شده است ، ايراد قتلت به صيغه غايب باعتبار اخبار است از آن و اين سؤال اگر چه بحسب ظاهر متعلق بموؤده است اما بالحقيقه متعلق به وائد است و فايده اين سؤال از موؤدة آنست كه در جواب گويد كه من بىجرم گشته شدم تا موجب رسوايى و توبيخ و تبكيت وائد شود و حجت بر او لازم گردد و جارى مجراى اينست در توبيخ و تبكيت قوله تعالى لعيسى عليه السّلام : أَ أَنْتَ قُلْتَ لِلنَّاسِ اتَّخِذُونِي وَأُمِّي إِلهَيْنِ مِنْ دُونِ اللَّه - الى قوله - سُبْحانَكَ ما يَكُونُ لِي أَنْ أَقُولَ ما لَيْسَ لِي چه اين موجب توبيخ قوم ويست و اثبات حجت بر ايشان پس غرض از اين سؤال تهديد و سرزنش باشد پدران را كه دختران زنده در گور كرده باشند ، و بعضى گفتهاند كه معنى سُئِلَتْ طلبت من وائدها است يعنى مقتوله را از قائل او طلبند و گويند به او كه كجا است دختر تو و چه كردى به او و بكدام گناه كشته شد يعنى بچه سبب
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 161
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص١٦١