او را كشتى ، پس بنا بر اين وائد مسئول باشد و موؤدة مسئول عنها ، و نظير اين آيه آيهء إِنَّ الْعَهْدَ كانَ مَسْؤُلًا باشد كه بمعنى مسئول عنه است ، و اين عمل شنيع و فعل قبيح عادت اكثر عرب بود در جاهليت كه از خوف درويشى يا از جهت لحوق عار و عيب دختران را زنده در گور كردندى ( 1 ) حق سبحانه فرمود كه در آن روز قتله را سؤال كنند كه چرا ايشان را كشتيد ، و مرويست كه چون كسى نخواستى كه دختر را به كشد از براى وى پيراهن پشمين دوختى و در او پوشانيدى و بشبانى فرستادى و اگر خواستى كه او را بكشد مدت ششماه او را نيكو داشتى پس مادرش را گفتى كه او را مطيب ساز بطيبهاى خوب كه بخانهء شوهرش ميبرم و در صحرا گوى ؟ ؟ ؟ بكندى و او را بر كنار آن بردى و به او گفتى كه در اين چاه نگاه كن چون نگاه كردى دست بر وى زدى و او را در آن چاه انداختى و آن را پر از خاك كردى ، از ابن عباس منقولست كه چون زن وضع حمل او نزديك شدى گوى بكندى و نزديك او نشستى اگر دختر بودى در آن گو انداختى و آن را پر از خاك كردى و اگر پسر بودى نگاهداشتى ، و گويند كه عادت مخصوص بود بقبيله اى چند كه از عرب بود ، و در روايت آمده كه قيس بن عاصم نزد رسول صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم آمد و گفت يا رسول اللَّه من در جاهليت نه دختر خود را زنده در گور كردهام عذر آن چون خواهم ؟ فرمود كه از هر كشته بنده اى آزاد كن گفت مرا بنده اى نيست اما شتر دارم فرمود كه از براى هر يكى شترى فديه بده و او نه شتر فديه داد .
( 10 ) -
* ( وَإِذَا الصُّحُفُ نُشِرَتْ ) * و آن گاه كه نامهاى اعمال كه بوقت مرگ بندگان بر هم پيچند گشاده گردانيده شود براى حساب تا اعمال او بر او ظاهر گردد و به آن جزاء داده شود از قتاده مروى است كه ( صحيفتك يا بن آدم تطوى على عملك ثم تنشر يوم القيامة فلينظر رجل ما يملى فى صحيفته ) اى فرزند آدم صحيفه تو در هم پيچيده شود در عمل تو و بعد از آن در روز
هامش
( 1 ) قدوة المفسرين شيخ ابو الفتوح رازى ( ره ) در جلد اول تفسيرش اين داستان رقت بار را مفصلا نقل فرموده و ما پاره اى از نگارشات او را ملخصا در اينجا ذكر ميكنيم . ميفرمايد : ملت عرب طبعا از فرزند دخترينه نفرت داشتند و دختر در نظر آنان بسيار خوار و زبون بود چنان كه حقتعالى دربارهء آنها فرموده آيهء 6 سورهء نحل * ( وَإِذا بُشِّرَ أَحَدُهُمْ بِالأُنْثى ظَلَّ وَجْهُه مُسْوَدًّا وَهُوَ كَظِيمٌ ) * . الاية و شاعرى از اينان گويد :القبر أخفى سرة للبنات
و دفنها يروى من المكرماتأما ترى الرحمن سبحانه
قد وضع النعش بجنب البناتو اشعارى نيز از ديگرى نقل نموده سپس مينويسد سبب نفرت عرب جاهليت از دختر چند امر بود يكى آنكه غير كفو بخطبهء ايشان نيايد چنان كه آن شاعرى كه ناكفوى بخطبهء دخترانش آمدند گفت :تبغى ابن كور و السفاهة كاسمها
ليستأد منا ان شتونا ليالياالخ و ديگر آنكه ميترسيدند كه در فوت پدران يا غيبت و مسافرت آنان دختران گرسنه يا برهنه شوند و اين را براى خود عار و ننگ ميشمردند كما قال تعالى : * ( وَلا تَقْتُلُوا أَوْلادَكُمْ خَشْيَةَ إِمْلاقٍ نَحْنُ نَرْزُقُهُمْ وَإِيَّاكُمْ ) * . الاية .