ثابت برخاست و گفت منم يا رسول اللَّه حضرت صلى اللَّه عليه و آله و سلَّم فرمود كه در روى اين مردم نظر كن چون نگاه كرد فرمود كه چه ديدى گفت قومى مختلف اللون بعضى سياه و برخى سفيد و گروهى سرخ و جماعتى زرد فرمود كه
فانك لا تفضلهم الا بالتقوى و الدين
ترا بر ايشان هيچ تفضيلى نيست مگر بپرهيزكارى و تدين بدين اسلام پس آيه مذكوره نازل شد ، و از زيد بن منجزه روايتست كه روزى رسول صلى اللَّه عليه و آله و سلَّم در بازار مدينه ميگذشت غلامى سياه را ديد كه او را مىفروختند و او ميگفت هر كه مرا ميخرد به اين شرط بخرد كه مرا منع نكند از گذاردن نماز يوميه در پس سر رسول خدا صلى اللَّه عليه و آله و سلَّم چه من هميشه نماز يوميه را در پس سر آن حضرت گذاردهام و در هيچ جاى ديگر اقدام به آن ننمودهام ، مردى او را بدين شرط بخريد رسول در هر وقت نماز آن غلام را مىديد مىآمد و اقتداء ميكرد روزى چند برآمد آن غلام را نديد احوال وى را استفسار فرمود گفتند يا رسول اللَّه تب دارد آن حضرت برخاست و بعيادت او رفت و بعد از سه روز ديگر احوال پرسيد مولاى وى گفت كه وفات نمود رسول برخاست و بنفس نفيس خود متولى تكفين و تغسيل وى شد مهاجر و انصار تعجب نمودند حق سبحانه آيه مذكوره را فرستاد و در آن بيان نمود كه نسب را اثرى نيست بلكه فضيلت و كرامت و شرافت بتقوى و پرهيزكاريست ، و از امام زين العابدين عليه السّلام مرويست كه
انما خلقت النار لمن عصى اللَّه و لو كان سيدا قرشيا و الجنة لمن أطاع اللَّه و لو كان عبدا حبشيا
دوزخ مخلوق نشده مگر براى كسى كه نافرمانى كند به خدا و بر طريقهء عصيان او سلوك نمايد اگر چه آن كس سيد قرشى نسب باشد ، و بهشت خلق نشده مگر براى كسى كه فرمان الهى برد و كمر اطاعت او بر ميان جان بندد اگر چه آن كس غلام حبشى باشد ، و در اخبار آمده كه در روز فتح مكه رسول صلى اللَّه عليه و آله و سلَّم طواف ميفرمود و در اثناى آن خطاب باصحاب كرد و فرمود كه
الحمد للَّه الذى اذهب عنكم عيبة الجاهلية و تكبرها يا ايها الناس انما الناس رجلان مؤمن تقى كريم على اللَّه و فاجر شقى هين على اللَّه
شكر و سپاس مر خداى را كه از شما نخوت و تكبر جاهليت را ببرد اى مردمان جز اين نيست كه همهء بنى آدم بر دو قسماند يكى مؤمن پرهيزكارى كه بزرگوار است نزد پروردگار و ديگر كافر بدبخت تبه روزگار كه نزد حق سبحانه خوار است و بىمقدار ، بعد از آن آيه مذكوره را تلاوت فرموده . و نيز از آن حضرت مرويست كه
من سره ان يكون اكرم الناس فليتق اللَّه
هر كه مسرور ميسازد او را كه گرامىترين مردمان باشد بايد كه از خدا بترسد و پرهيزكارى را پيش گيرد ، از ابن عباس مرويست كه بزرگى دنيا بغنا است و بزرگوارى آخرت بتقوى ، و نيز از حضرت رسالت صلى اللَّه عليه و آله و سلَّم روايتست كه حق سبحانه در روز قيامت خطاب كند ببندگان و گويد كه
امرتكم فضيعتم ما عهدت اليكم فيه و ارفعتم انسابكم فاليوم ارفع نسبى واضع انسابكم اين المتقون ان
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 430
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٤٣٠