راستى * ( وَهُمْ لا يُظْلَمُونَ ) * و ايشان ستمديده نشوند به نقص ثواب و زيادتى عقاب بلكه مثوبت اضعاف طاعت باشد و عقوبت به مقدار معصيت .
70 -
* ( وَوُفِّيَتْ ) * و تمام داده شود * ( كُلُّ نَفْسٍ ) * هر نفسى * ( ما عَمِلَتْ ) * جزاى آنچه كرده است از طاعت و معصيت * ( وَهُوَ أَعْلَمُ ) * و خداى تعالى داناتر است * ( بِما يَفْعَلُونَ ) * به آن چه مىكنند بندگان از نيك و بد پس هيچ چيز از افعال ايشان از او فوت نخواهد شد و هر يك را مناسب كردار جزاء و سزا خواهند داد ، آن گه تفصيل توفيه مىكند بر اين وجه كه :
71 - * ( وَسِيقَ الَّذِينَ كَفَرُوا ) * و رانده شوند بعنف و مذلت آنان كه نگرويدند به خدا و رسول * ( إِلى جَهَنَّمَ ) * بسوى دوزخ * ( زُمَراً ) * گروه گروه و فوجى بعد از فوجى و قومى در عقب قومى مراد آنست كه هر طايفه با پيشواى خود حشر كرده به راه دوزخ كشند * ( حَتَّى إِذا جاءُوها ) * تا چون بيايند بدوزخ * ( فُتِحَتْ أَبْوابُها ) * گشاده شود درهاى هفتگانه آن براى دخول ايشان در آن * ( وَقالَ لَهُمْ ) * و گويند مر ايشان را * ( خَزَنَتُها ) * خازنان دوزخ يعنى مالك و تبعه او از روى توبيخ و تقريع به ايشان گويند بعد از اينكه رسيده باشند بابواب دوزخ * ( أَ لَمْ يَأْتِكُمْ ) * آيا نيامد بشما * ( رُسُلٌ مِنْكُمْ ) * پيغمبران از جنس شما بفرمودهء حقتعالى * ( يَتْلُونَ عَلَيْكُمْ ) * بخوانند بر شما * ( آياتِ رَبِّكُمْ ) * آيتهاى پروردگار شما را يعنى ادله اى كه شما را بمعرفت رسانند يا آيتهاى كتب او كه بايشان منزل شده باشد * ( وَيُنْذِرُونَكُمْ ) * و بيم كنند و بترسانند شما را * ( لِقاءَ يَوْمِكُمْ هذا ) * از مشاهدهء اين روز كه روز دخول شما است بدوزخ * ( قالُوا ) * گويند ناگرويدگان مر ايشان را * ( بَلى ) * آرى بما آمدند پيغمبران و ما را از آن روز بيم كردند * ( وَلكِنْ حَقَّتْ ) * و ليكن واجب شد * ( كَلِمَةُ الْعَذابِ ) * سخن خدا بر وقوع عذاب و جزاء و بورود عقاب * ( عَلَى الْكافِرِينَ ) * بر ناگرويدگان چون كه ما با وجود آيات و دلالات بر وحدت الهى از طريق شرك برنگشتيم به جهت اين مستوجب كلمهء عذاب شديم ، و وضع مظهر در موضع مضمر به جهت تصريح است بسبب عذاب كه كفر است ، و گويند كه مراد بكلمهء عذاب قول ( لأملئن ) است تا آخر ، و چون خزنه از ايشان استماع اين كلام كنند :
72 - * ( قِيلَ ) * گفته شود يعنى گويند مر ايشان را * ( ادْخُلُوا ) * درآييد * ( أَبْوابَ جَهَنَّمَ ) * بدرهاى دوزخ * ( خالِدِينَ فِيها ) * در حالتى كه جاويد باشيد در آن * ( فَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَكَبِّرِينَ ) * پس بد آرامگاه است مر گردنكشان و معاندان را دوزخ ، اسناد بدى به آن با وجود حقيقت آن به جهت تنفر طباع است از مشاهدهء آن و چون مقصد اصلى در اين مقام وعيد مشركانست از اينجهت وعد مؤمنان را ازان مؤخر داشته ميگويد كه :
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 120
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص١٢٠