اولست قوله * ( فَمَنْ كَفَرَ ) * پس آن كسى كه ناسپاسى كرد و طريق شكر كنندگان را پيش نگرفت مر اين نعمت عظيم و موهبت كبرى را يا كافر شد بمنعم خود و سر از اطاعت و انقياد مولى و منعم خود پيچيد و امر عظيم ايشان پروردگار خود را گردن ننهاد * ( فَعَلَيْه كُفْرُه ) * پس بر او است ضرر كفر او و ارهء كفر قلاده است در گردن او و آن عذاب اليم و عقاب جحيم و خلود در دركات هاويه است و بنار مخلد در عذاب مقيمست * ( وَلا يَزِيدُ الْكافِرِينَ ) * و نيفزايد مر كافران را و زياده نشود مر جاهدان و منكران را كه بر كفر خود مصر و در آن معنى مستقرند * ( كُفْرُهُمْ ) * ناگرويدن ايشان و فرمان نبردن و از طريقهء هدى سر پيچيدن ايشان * ( عِنْدَ رَبِّهِمْ ) * نزد پروردگار بزرگ عاليمقدار ايشان * ( إِلَّا مَقْتاً ) * مگر دشمنى سخت و عداوت عظيم يعنى نتيجهء كفر ايشان نيست مگر بغض ربانى و عداوت سبحانى كه سبب غضب جاودانى همان تواند بود و سبب خلود در عذاب بينهايت همان خواهد بود * ( وَلا يَزِيدُ الْكافِرِينَ ) * و افزون نكند ناگرويدگان و گردنكشان و متكبران را * ( كُفْرُهُمْ ) * كفر و شرك ايشان * ( إِلَّا خَساراً ) * مگر زيان در آخرت و خسران در سراى جاودان بينهايت اين هر دو آيه بيان جمله فمن كفر فعليه كفره است و تكوير بجهة دلالت است بر آنكه اقتضاى كفر مر هر يك از امرين مذكورين را مستقلست باقتضاى قبح آن و وجوب تجنب از آن و مقت بمعنى اشد بغض است و منه قيل لمن ينكح امرأة ابيه مقتى لكونه ممقوتا فى كل قلب و نزد بعضى خطاب مذكور با جميع كفار است نه آنكه مخصوص باشد بكفار زمان سيد ابرار صلَّى اللَّه عليه و آله و مؤيد اولست قوله
* ( قُلْ ) * بگو اى محمد صلَّى اللَّه عليه و آله مر كفار و آنان كه شريك در معبوديت بهمرسانيدهاند و از دايرهء اطاعت سرپيچيده * ( أَ رَأَيْتُمْ شُرَكاءَكُمُ ) * آيا ديديد انبازان خود را اضافهء شريك به ايشان جهت آنست كه ايشان شريك ساخته بودند آنها را به خدا يا به خود در آنچه مالك آن بودند * ( الَّذِينَ تَدْعُونَ ) * صفت شركا است يعنى شريكان كه ميخوانيد ايشان را و ميپرستيد * ( مِنْ دُونِ اللَّه ) * بجز از خداى * ( أَرُونِي ) * بدل اشتمال أ رأيتم است زيرا كه أ رأيتم بمعنى اخبرونى است كانه قال اخبرونى عن هؤلاء الشركاء و ارونى يعنى خبر دهيد و بنمائيد مرا كه اين شركاء و اين بتان كه خود ايشان را ساختهايد و عبادت مينمائيد و سر از اطاعت و انقياد ايشان نمىپيچيد * ( ما ذا خَلَقُوا ) * چه چيز آفريدهاند و چه خلق كردهاند * ( مِنَ الأَرْضِ ) * از زمين و آنچه در وى و برويست * ( أَمْ لَهُمْ ) * آيا هست مر ايشان را * ( شِرْكٌ فِي السَّماواتِ ) * انبازى با خدا در
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 420
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٤٢٠