خود گرداند و مؤمن بر تخت خود تكيه زده باشد و حوران و غلمان در خدمت او ايستاده و مؤمن را در بهشت درختان باشد كه هر گاه باد بر و رق از اوراق او بوزد چندين هزار نغمه و اصوات جان فزا از آن اوراق صادر شود و چون حق سبحانه و تعالى ذكر اهل بهشت نمود و به آنچه معد است براى ايشان از انواع ثواب در عقب آن بيان آن چيزى مىكند كه مهياست از براى كفار از اصناف عذاب و ميفرمايد كه * ( وَالَّذِينَ كَفَرُوا ) * و آنان كه نگرويدند به خدا و رسول و اسلام قبول نكردند و نافرمانى خدا و رسول كردند و مرتكب مناهى گرديدند * ( لَهُمْ نارُ جَهَنَّمَ ) * براى ايشان آماده و مهيا است و مخلد است آتش جهنم * ( لا يُقْضى ) * حكم كرده نشود يعنى حكم بر ايشان وارد نگردد * ( عَلَيْهِمْ ) * بر ايشان بمرگ وقتى كه در دوزخ باشند * ( فَيَمُوتُوا ) * تا بميرند و از عذاب برهند و استراحت يابند نصب اين باضمار ان مقدره است چه در جواب نفى واقع شده * ( وَلا يُخَفَّفُ عَنْهُمْ ) * و تخفيف كرده نشود از ايشان يعنى با آنكه بمرور دهر بسيار در دوزخ مكث نمايند عذاب ايشان سبك نشود بلكه انا فانا عذاب ايشان زياده شود و بانواع عقوبت مبتلا گردند * ( مِنْ عَذابِها ) * يعنى از عذاب دوزخ بلكه هر گاه آتش ميل كند برو نشستن زياده كنند احراق و التهاب آن را * ( كَذلِكَ ) * مثل اين جزا و پاداش * ( نَجْزِي ) * جزا ميدهيم * ( كُلَّ كَفُورٍ ) * هر ناسپاس را كه در كفر و كفران متوغل شده باشد و بنهايت رسيده چه كفور مبالغه است در كفران * ( وَهُمْ ) * و ايشان يعنى كافران * ( يَصْطَرِخُونَ فِيها ) * فرياد خواهند كرد در دوزخ و اين از باب افتعال است ماخوذ از صراخ بمعنى صياح بجهر و شدت و اينجا مستعمل شده در جهر مستغيث صوت خود را در استغاثه و قوله * ( رَبَّنا أَخْرِجْنا ) * باضمار قول است يعنى گويند كفار در دوزخ كه اى پروردگار ما بيرون آور ما را از دوزخ و به دنيا فرست * ( نَعْمَلْ صالِحاً ) * تا بكنيم عمل پسنديده و بكنيم آنچه رضاى تو در آن باشد و گرد مناهى نگرديم * ( غَيْرَ الَّذِي كُنَّا نَعْمَلُ ) * جز آنكه بوديم كه ميكرديم چه اكنون عذاب را معاينه ديديم و دانستيم كه كردار ما در دنيا شايسته نبوده تقييد عمل صالح به وصف مذكور و عدم اكتفاء به صالحان به جهت تحسر است بر آنچه كرده باشند از غير صلاح يا به جهت اعتراف به آن يا اشعار به آنكه استخراج ايشان به جهت تلافى آنست و حسنات ايشان چنان بوده كه آن عمل صالح است كقوله وَهُمْ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ يُحْسِنُونَ صُنْعاً و اكنون كه معذب شوند خلاف ايشان ظاهر گردد * ( أَ وَلَمْ نُعَمِّرْكُمْ ) * اين جواب حق سبحانه
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 417
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٤١٧