آزار وى ميشوند بدست و زبان و ميفرمايد * ( إِنَّ الَّذِينَ ) * بدرستى كه آنان كه * ( يُؤْذُونَ اللَّه وَرَسُولَه ) * ميرنجانند خداى را و رسول او را يعنى مرتكب امرى ميشوند كه موجب كراهت خدا و رسولست از كفر و معاصى يا ايذا ميرسانند رسول او را به زبان كه سخنان نالايق و ناسزاست در حق او چنان كه وى را ساحر و شاعر ملقب ميسازند و غير آن از اقوال باطله بر او اطلاق ميكنند و فعلا كسر رباعيهء او مىكنند و الم بر لب و دندان مباركش ميرسانند حاصل كه در اين كلام دو وجه است يكى آنكه ايذاى خدا و رسول معبر باشد از آن فعلى كه ايشان از آن كاره باشند و غير راضى به آن از كفر و انواع معصيت و انكار نبوت و مخالفت شريعت و آنچه بر آن حضرت روا ميدارند از انواع مكروهات و اطلاق ايذا بر هر دو بر سبيل مجاز است و اگر چه حقيقت ايذا صحيح است در حق رسول ( ص ) اما عبارت واحد معطى معنى مجاز و حقيقت نباشد چنان كه مذهب معظم علماى عربيه است و كسانى كه تجويز ميكنند اطلاق لفظ واحد بر دو معنى مختلف در حقيقت و مجاز تفسير ايذا ميكنند بمعنى مجاز در حقتعالى و بمعنى حقيقة در حق سيد انبيا دوم آنكه مراد ايذاء رسول باشد و ذكر خدا بر سبيل تعظيم سيد انبياء عليه الصلاة و السلام است چه اين مفهم آنست كه ايذاى آن حضرت همان ايذاى حق سبحانه است پس بنا بر اول مراد بايذا مخالفت امر اوست و وصف او به آنچه او از آن منزه است از مناقض چون شرك و اتخاذ ولد و صاحبت و تشبيه او به غير و غير آن چه آن موجب كراهت ويست كه لفظ ايذا معبر است از آن و ايذاى رسول تكذيب نبوت ويست و عدم انقياد او امر و نواهى كه باعث كراهت اوست و بنا بر ثانى مراد ايذاء سيد عالمست صلَّى اللَّه عليه و آله حقيقت و مجازا كه مستلزم كراهت عزتست حاصل كه كسانى كه ايذا به خدا و رسول رسانند * ( لَعَنَهُمُ اللَّه ) * دور گرداند خدا ايشان را از رحمت خود * ( فِي الدُّنْيا وَالآخِرَةِ ) * در سراى دنيا و آخرت * ( وَأَعَدَّ لَهُمْ ) * و آماده گرداند براى ايشان در عقبى * ( عَذاباً مُهِيناً ) * عذابى خوار كننده ذكر ابعاد و اعداد به صورت ماضى به جهت تحقق وقوع آنست بايلام تمام عبد اللَّه عباس گفته كه مراد به اين جماعت يهودانند كه ميگفتند يَدُ اللَّه مَغْلُولَةٌ و إِنَّ اللَّه فَقِيرٌ وَنَحْنُ أَغْنِياءُ و ترسايانند كه ميگفتند إِنَّ اللَّه ثالِثُ ثَلاثَةٍ و مشركانند كه ميگفتند ( الملائكة بنات اللَّه ) و همهء اين طوايف كفره در صدد ايذاى رسول خدا بودند و پيغمبر صلَّى اللَّه عليه و آله فرمود كه حقتعالى ميفرمايد
ابن آدم شتمنى و لم ينبغ له ان يشمتنى و اذانى و لم ينبغ ان يوذينى فاما شتمه اياى فقوله انى اتخذت ولدا و اما اذاه اياى فقوله ان اللَّه لا يعيدنى بعد ان اماتنى
فرزند آدم مرا دشنام ميدهد و سزاوار نيست كه مرا دشنام دهد و ايذا مىرساند و سزاوار نيست كه مرا ايذا رساند اما دشنام او قول اوست كه من اتخاذ ولد كردهام و اما ايذاء او اينكه مىگويد كه
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 330
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٣٣٠