مراد آن مؤمنانرا * ( وَالْمُؤْمِناتِ ) * و زنان مؤمنه را * ( بِغَيْرِ مَا اكْتَسَبُوا ) * به غير آنچه كردهاند يعنى بجز از جنايتى كه مستحق ايذا باشند * ( فَقَدِ احْتَمَلُوا ) * پس هر آينه برداشتهاند اين مردمان * ( بُهْتاناً ) * وزر و دروغى بزرگ را * ( وَإِثْماً مُبِيناً ) * و گناهى هويدا يعنى سزاوار عقوبت بهتان و مستحق عذاب ظاهر و نماياناند و بهتان كذبيست كه مكذوب عليه بجهة عظم آن باهت و متحير شود و گاه هست كه آن را در فعل باطل استعمال ميكنند و لهذا بعضى اينجا تفسير آن بظلم كردهاند يعنى موذيان مؤمنان متحمل ستماند و گناه هويدا و نزد بعضى ديگر بر معنى خود باقيست و مضاف مقدر اى احتملوا وزر بهتان هم چنان كه به اين مفسر شد و نزد جمعى معنى آنست كه موذيان محتمل اثم عظيم باشند مانند عظم اثم بهتان و در كشاف و انوار و غير آن مذكور است كه آيه در شان منافقان فرود آمده كه بكلمات نالايق مرتضى على ( ع ) را ميرنجانيدند و گويند آيه در حق اهل افك نازل شده و از ضحاك و سدى منقولست كه جمعى متهتكان در شب بيرون آمدندى و چون زنان به قضاى حاجة رفتندى بر عقب ايشان روان شدندى و انگشت بر ايشان زدندى و اگر كسى از ايشان بايستادى مراد خود را از او حاصل كردى و اگر ايشان را زجر كردندى بگريختندى زنان اينحال با شوهران بازگفتند شوهران رسول ( ص ) را از اين اخبار كردند حقتعالى آيهء مذكوره را نازل ساخت و توعيد ايشان نمود در اين عمل قبيح از قتاده مرويست كه اياكم و اذى المؤمنين فان اللَّه يغضب له بر شما باد كه احتراز كنيد از ايذاى اهل ايمان بتحقيق كه حقتعالى بجهة آن در غضب ميآيد و خشمناك مىشود و بدانكه اطلاق ايذاى خدا و رسول و اطلاق تقييد ايذاى مؤمنان بقيد غير ما اكتسبوا بجهة آنست كه ايذاى خدا و رسول نميباشد مگر به غير حق اما ايذاى مؤمنان گاهست كه به حق است ماند حدود و تعزير و گاهست به غير حق است و از كلبى نيز مرويست كه آيه در شان زانيان است كه شبها بر سر راه ها نشستندى و دست تعدى بدامن كنيزان رسانيدندى و سدى روايت كرده كه در آن وقت علامت حرائران بوده كه در راه سرپوشيده رفتندى و جوارى سر برهنه بودندى و چون آن بدكاران از سر پوشيدن تحاشى مينمودند لا جرم اين آيه نازل شد * ( يا أَيُّهَا النَّبِيُّ ) * اى پيغمبر برگزيده * ( قُلْ لأَزْواجِكَ ) * بگو مر زنان خود را * ( وَبَناتِكَ ) * و مر دختران خود را * ( وَنِساءِ الْمُؤْمِنِينَ ) * و زنان مؤمنان را كه بوقت بيرون رفتن از خانه * ( يُدْنِينَ ) * نزديك گردانند و فرو گزارند * ( عَلَيْهِنَّ ) * بر رو و پهلوهاى خود * ( مِنْ جَلَابِيبِهِنَّ ) * چادرهاى خود را يعنى وجوه و ابدان را بدان بپوشانند من از براى تبعيض است چه زن ارجاى بعضى از جلباب خود مىكند
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 332
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٣٣٢