چون نعمت و انعم و يا جمع شد چون ضر و اضر و گويند كه مفرد است چون انك و تخصيص مال يتيم با آنكه حفظ نفس از جميع اموال غير خود واجب است به جهت مبالغه است چه يتيم چون كافلى و ناصرى ندارد مال او در معرض آنست كه اهل ظلم و فسق در آن طمع كنند و بدان كه در معنى حتى يبلغ اشده خلافست نزد شعبى آنست كه مراد به آن احتلام است و نزد بعضى ديگر هيجده سال تمام و سدى گفته كه آن سى سالگيست و يا به حَتَّى إِذا بَلَغُوا النِّكاحَ منسوخ شده و در بعضى ديگر حدى براى آن تعيين نشده بلكه چون عقل او كامل شود مال را تسليم او ميتوانكرد و اصح اقوال آنست كه وقت تسليم مال به او وقت بلوغ و رشد اوست و اين مذهب معظم اماميه است وَأَوْفُوا الْكَيْلَ و تمام بپيمائيد كيل را در مكيلات وَالْمِيزانَ و ترازو را در موزونات بِالْقِسْطِ بعدل و مساوات يعنى كم مدهيد و زياده مستانيد و در ينابيع آورده كه بعد از نزول اين آيه بعضى گفتند يا رسول اللَّه صلَّى اللَّه عليه و آله ما قادر نيستيم بر آنكه در وزن زبانه تر از وى ما چنان برابر شود كه اصلا ميلى نكند حقتعالى آيه فرستاد كه لا نُكَلِّفُ نَفْساً ما تكليف نميكنيم نفسى را إِلَّا وُسْعَها مگر آنچه گنجايش آن باشد يعنى اگر تقصيرى در كيل و وزن بدون قصد و عمد واقع شود و شما را عزيمت مراعات عدل بود آن را عفو كنيم در انوار گفته كه ذكر اين در عقب امر تنبيه است بر اينمعنى كه ايفاء بر حق بغايت عسر است پس بر شما است سعى و اجتهاد به آن چه وسع و طاقت شما باشد و ما وراى آن معفو است از شما وَإِذا قُلْتُمْ و يكى ديگر از احكام آنست كه چون سخن گوئيد در حكومت و يا گواهى دهيد و امثال آن فَاعْدِلُوا پس راستى كنيد در آن وَلَوْ كانَ و اگر چه باشد مقول له يا مقول عليه كه محكوم له است يا محكوم عليه يا مشهود له يا مشهود عليه ذا قُرْبى خداوند خويشى نزديك تخصيص قول بذكر جهت آنست كه در ميان مردم قول بيشتر از فعلست و آن كس كه عادت خود را راسخ گرداند كه در قول حيف روا ندارد در فعل نيز تجويز نخواهد كرد و اين از اوامر بليغه است كه با وجود قلت حروف شامل جميع اقارير و شهادت و وصايا و فتاوى و قضايا و احكام و مذاهب و امر بمعروف و نهى از منكر و غير آنست وَبِعَهْدِ اللَّه و بعهد خداى كه تا ديهء احكام شرعست و ملازمت عدل در آن و يا بنذرى كه كردهايد أَوْفُوا وفا نمائيد و به آن نهجى كه از شارع بشما رسيده به آن قيام نمائيد ذلِكُمْ اين سه امر و يك نهى وَصَّاكُمْ بِه وصيت كرد خدا شما را به آن لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ تا شايد كه پند پذيريد يعنى آن چه مأمور
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 489
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٤٨٩