از مخالفت او * ( لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ ) * شايد كه رحم كرده شويد و اميدوار باشيد برحمت واسعهء او به سبب متابعت آن كه عمل كردنست به آن و بر مكلف لازم است كه هميشه ميان خوف و رجا باشد كه تكليف مقتضى آنست زيرا كه خوف سبب ترك معاصى و قبايح است و رجا سبب امتثال اوامر و قوله * ( أَنْ تَقُولُوا ) * علة انزلنا است بحذف مضاف اى كراهة ان تقولوا يعنى انزال قرآن كرديم بجهة كراهت به اينكه گوئيد شما اى زمرهء عرب * ( إِنَّما أُنْزِلَ الْكِتابُ ) * جز اين نيست كه فرستاده شده است كتاب * ( عَلى طائِفَتَيْنِ ) * بر دو گروه * ( مِنْ قَبْلِنا ) * پيش از ما يعنى يهود و نصارى * ( وَإِنْ كُنَّا ) * و بدرستى كه هستيم * ( عَنْ دِراسَتِهِمْ ) * از قرائت ايشان مر كتاب خود را * ( لَغافِلِينَ ) * بيخبران يعنى نمىدانيم كه ايشان چه ميخوانند زيرا كه بلغت ما نيست و تخصيص يهود و نصارى بذكر به جهت شهرة امر ايشانست و ان مخففه از مثقله است و لهذا لام فارقه ميان مخففه و نافيه در خبر كان داخل شده است اى و انه كنا * ( أَوْ تَقُولُوا ) * و يا به جهت كراهت اينكه گويند * ( لَوْ أَنَّا أُنْزِلَ ) * اگر فرو فرستاده بودند * ( عَلَيْنَا الْكِتابُ ) * بر ما كتابى چنانچه بر يهود و نصارا نازل شده * ( لَكُنَّا أَهْدى ) * هر آينه ميبوديم ما راه يافته تر * ( مِنْهُمْ ) * از ايشان به جهت حدث اذهان و نقايت افهام و لهذا تلقف مىنمائيم بفنون علوم چون قصص و اشعار و خطب با آنكه ما امىايم * ( فَقَدْ جاءَكُمْ ) * پس بدرستى كه آمد بشما * ( بَيِّنَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ ) * حجتى روشن از پروردگار شما يعنى بلغت شما كه همه آن را مىفهميد * ( وَهُدىً ) * و آمد راه نمايى كه هر كه آن را متابعت كند به مقصد و مقصود رسد * ( وَرَحْمَةٌ ) * و بخشايش مر مؤمنان اين هر سه صفة قرآنست و غرض از اين قطع معذرت و ازاحهء علت است و بعضى بينه را بمعنى گواه گيرند و گويند مراد از آن حضرت رسالت است صلَّى اللَّه عليه و آله كه گواه امتست و هدى و رحمة نيز آن حضرت است صلَّى اللَّه عليه و آله يعنى او خداوند رحمت و هدايتست مر اهل ايمان را و او اليق است بمقام * ( فَمَنْ أَظْلَمُ ) * پس كيست ستمكارتر * ( مِمَّنْ كَذَّبَ بِآياتِ اللَّه ) * از آن كس كه تكذيب نموده آيتهاى خداى را * ( وَصَدَفَ عَنْها ) * و اعراض كرد از آن و يا مردمان را از آن بازداشت با وجود علم به صحت آن و يا تمكين بر معرفت حقيقت آن * ( سَنَجْزِي الَّذِينَ ) * زود باشد كه جزا دهيم آنان را كه * ( يَصْدِفُونَ عَنْ
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 492
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٤٩٢