* دليل مستشكل بر اين ادعا و اشكال چيست ؟
اينست كه :
1 - لفظ ( حال ) عند الاطلاق ، ظهور در زمان حال يعنى زمان نطق دارد و نه حال تلبس .
2 - تمام مشتقات از قبيل : اسم فاعل و اسم مفعول ، ظهور در زمان حال دارند .
* جناب مستشكل منشا ظهور مذكور چيست ؟
1 - تبادر است .
يعنى : مشتق ، عند الاطلاق ، منصرف به زمان حال است ، بدين معنا كه وقتى شما مىگوييد :
زيد آكل و يا زيد ضارب ، اين معنا به ذهن انسان خطور مىكند كه اكنون زيد خورنده و يا زننده است .
2 - قرينهء حكمت .
يعنى : متكلّم حكيم وقتى مشتق را كه ظهور در زمان نطق دارد ، اطلاق مىكند ، چنانچه مرادش غير زمان نطق باشد ، بايد قرينهء صارفه بياورد .
از آنجا كه چنين قرينهاى نصب ننموده ، اطلاق محمول بر همين زمان مىباشد .
به عبارت ديگر : متكلم :
اگر بخواهد بيان كند كه ( زيد ضارب ) ، در ديروز و فردا ، بايد كلمهء ( امس ) و يا ( غدا ) را ذكر نمايد .
و اگر بخواهد بيان كند كه ( زيد ضارب ) در زمان حال ديگر نيازى به قيد ( الآن ) ندارد ، يعنى :
صرف اطلاق كلام ، خود منطبق بر زمان حال مىشود .
پس :
- اگر مراد متكلم از مشتق ، زمانى غير از زمان حال بود ، بايد آن را بيان مىكرد لكن بيان ننموده و كلام را مطلق آورده .
- اطلاق كلام دلالت بر زمان حال مىكند ، نه بر زمان ديگر .
پس : مراد متكلم از مشتق ، زمان حال بوده است .
بنابراين :
قرينهء حكمت ، اطلاق را ثابت مىكند و اطلاق ، منطبق بر فردى مىشود كه نيازى به بيان زائد ندارد و آن حال است .
* پاسخ جناب آخوند به اشكال فوق چيست ؟
اينست كه : بله ، اطلاق مشتقات ظهور در زمان نطق دارد ، و اين انسباق و تبادر غير قابل انكار
كفاية الأصول ( فارسى ) — صفحة 420
مساهمون: الآخوند الخراساني
ص٤٢٠