مجموعا ( شىء و غير آن ) ، متعلق امر قرار مىگيرند .
پس : ( در اين صورت ) ، امر دخيل ( شىء ) جزء آن مركب ( يعنى : مأمور به ) و داخل در قوام آن است .
2 - و گاهى به اينست كه : خارج از مأمور به بدون وجود آن امر ( شىء ) يا عدمش حاصل نمىشود ، چنان كه گاهى شيئى قبلا يا بعدا و يا مقارنا با مأمور به اخذ ( و مورد ملاحظه قرار داده ) درحالىكه ( مأمور به را با لحاظ آن شىء ) متعلق امر قرار مىدهند ، پس ( در اين فرض ) امر دخيل ، از مقدمات مأمور به مىباشد و نه از مقوّمات آن .
3 - و گاهى به اينست كه : مأمور به واسطهء آن ( شىء ) تشخّص مىيابد به نحوى كه عنوان امر دخيل بر مأمور به متشخص به آن ، صادق است و چهبسا بواسطهء اين امر در مأمور به مزيت يا نقصانى حاصل مىشود .
و دخالت امر معتبر به اين نحو ( قسم سوم ) نيز بطور شطريت و جزئيت است و گاهى به نحو شرطيّت ، پس ( در اين صورت ) اخلال به اين امر در حقيقت مأمور به به يكى از دو نحو مزبور ( شطريت و جزئيت ) دخالت دارد و سبب فساد مأمور به مىشود به خلاف آنچه كه در تشخّص تكليف و تحقق آن ( مأمور به ) دخيل است اعم از اينكه ( آن امر مشخص ) به نحو شرط ( اعتبار شده ) باشد و يا به نحو شطر و جزء ، چرا كه اخلالى در فرض مزبور نمىباشد جز اخلال خصوصيت ( و تشخيص حاصل از امر مزبور ) ، وجود تحقق و ثبوت ماهيت مأمور به بواسطهء خصوصيت ديگرى كه فاقد مزيت از دست رفته است ، بلكه مشتمل بر نقصان و احيانا حزازت مىباشد ، مثل نماز در حمام .
* * *
تشريح المسائل
* مراد از « بقى امور » چيست ؟
اينست كه : مسائل و مباحث اصلى باب صحيح و اعم تا بدينجا تمام شده و تنها اشارهء به سه امر باقى مانده است :
1 - امر اول و دوم در رابطهء با معاملات است . 2 - امر سوم نيز در رابطهء با عبادات است .
* مگر بحث صحيح و اعم داراى چند شاخه است ؟