منبع اصلى به دست مىآيد كه عبارتند از قرآن ، سنت ، اجماع ، و قياسى كه از آن سه منبع اصلى اول استنباط شده باشد . شريعت پيشينيان تابع قرآن بوده است .
گفتار اصحاب تابع سنت است . رفتار مردم با يكديگر تابع اجماع است پيجوئى و استصحاب حال تابع قياس است . و هدف اين جمله رسيدن به خوشبختى دنيا و زندگانى بازپسين . »
ابن عابدين در حاشيه « بحر الزخار » مىنويسد : « در كتاب » تحرير الدلالات السمعيه « اثر على بن محمد بن احمد بن مسعود بنقل از كتاب » التنقيح « آمده است كه فقه در لغت به معنى فهم و دانش است ، و اصطلاحا به معنى علم به احكام عملى شرع از طريق استدلال . » ( 1 )
ابن قاسم غزى در شرح خود مىنويسد : « فقه در لغت به معنى فهم است ، و اصطلاحا به معنى علم به احكام عملى شرع كه از ادلهء تفصيلى آن به دست آمده باشد » ( 2 )
ابن رشد در مقدمهء « المدونة الكبرى » مىنويسد : « احكام شريعت از چهار وجه فهميده و درك مىشود : يكى از آنها توسط كتاب خداى عز و جل است كه آن را باطل از برابرش و از پىاش نيايد و وحى فرود آمده اى است از حكيم ستوده .
دومى سنت پيامبر وى ( ص ) است كه خدا فرمانبريش را با فرمانبرى خويش قرين ساخته و به ما دستور داده از سنتش پيروى كنيم و فرموده : خدا را فرمان بريد و پيامبر را . و فرموده : هر كه پيامبر را فرمان برد خدا را فرمان برده باشد . و فرموده :
آنچه را پيامبر عرضه مىدارد بگيريد و از آنچه باز مىدارد دست باز گيريد . و فرموده :
آنچه را كه در خانههاى شما زنان از آيات خدا و حكمت بر خوانده مىشود به خاطر آريد و مايهء پند سازيد . - و منظور از حكمت همان سنت است - و فرموده :
براى شما در وجود پيامبر خدا سرمشق نيكوئى هست . سومى اجماع است كه خدا در صحتش مىفرمايد : هر كه با پيامبر پس از روشن شدن راه هدايت به مجادله پردازد و راهى غير از راه مؤمنان بپويد تو از او روى بگردان تا رويگردان
هامش
( 1 ) . 38 .
( 2 ) . 1 / 18 .