بر امام يا يكى از مسلمانان آشكارا تجاوز كنند » ( 1 )
و مىافزايد : « قاضى ابو بكر بن عربى مىگويد : اين آيه در مورد جنگيدن مسلمانان با يكديگر اصل است ، و در جنگ با كسانى كه تأويل نمايند اساس را تشكيل مىدهد .
اصحاب به همين استناد كرده و رجال برجستهء دين به آن تمسك نمودهاند ، و پيامبر ( ص ) به همين آيه اشاره و توجه داشته آنجا كه فرموده : عمار را دار و دستهء تجاوزكار داخلى مىكشند . و آنجا كه دربارهء خوارج مىفرمايد : عليه بهترين فرقه ( ى اسلامى ) قيام مسلحانه مىكنند يا در حال اختلاف قيام مسلحانه مىكنند . روايت اولى صحيحتر است زيرا در آنجا مىفرمايد : آنان ( يعنى تجاوز كاران داخلى ) را يكى از آن دو دسته كه به دين نزديكتر است خواهد كشت . و چنين اتفاق افتاد كه آنان را على بن ابى طالب و يارانش كشتند . بنابراين ، براى علماى اسلام محقق گشته و با دليل دينى ثابت شده كه على - رضى اللَّه عنه - امام بوده است و هر كه عليه او قيام مسلحانه كرده تجاوز كار بشمار آمده و جنگيدن با او واجب بوده است تا آنكه به دين باز آيد و سر به صلح و آشتى فرود آرد » . ( 2 )
زيلعى در « نصب الرايه » مىنويسد : « حق به جانب على بوده است ، و دليلش فرمايش پيامبر ( ص ) به عمار كه ترا دار و دستهء تجاوزكار داخلى خواهد كشت . و شك نيست كه او همراه على بوده و همدستان معاويه او را كشتهاند . اما الحرمين در كتاب ارشاد مىگويد : على - رضى اللَّه عنه - در دورهء حكومتش امام بر حق بوده است و آنان كه با او جنگيدهاند تجاوز كار مسلح داخلى . و حسن ظن در حق آنان مستلزم اين است كه گفته شود قصد خير داشته اما به خطا رفتهاند . و اجماع است بر اين كه على حق داشته با سپاه جمل - كه عبارت بوده از طلحه و زبير و عائشه و همراهانشان - همچنين با سپاه صفين - يعنى معاويه و سپاهيانش - بجنگد . و مسلم است كه عائشه بعدها اظهار پشيمانى كرده است » . ( 3 )
هامش
( 1 ) تفسير قرطبى 16 / 317 .
( 2 ) تفسير قرطبى 16 / 318 .
( 3 ) نصب الرايه 4 / 69 + زيعلى از كتاب « ارشاد » چنين نقل قول كرده است ، اما ملاحظه مىكنيد در موقع چاپ تحريفش كردهاند ، رك : ارشاد 433 .