روزگار علتى برايش تراشيد .
بعلاوه بيشترين مدتى كه ممكن است بچه در شكم مادر بماند در ميان فقها مورد اختلاف است ابو حنيفه و ياران او و نيز ثورى بر آناند كه آن دو سال است و شافعى بر آن رفته كه 4 سال است و ابن قاسم بيشترين مدت را 5 سال اختيار كرده ( 1 ) و به فتواى مالك - بنا به روايت اشهب از او - اين مدت 7 سال است زيرا از قول وى روايت كرد كه زن ابن عجلان يك بار فرزندى زائيد كه هفت سال آن را در شكم داشت ( 2 ) .
و شايد ابن عجلانهاى ديگر نيز در گوشه و كنار دنيا بودهاند كه جريان همسرانشان را براى مالك و شافعى بازگو نكردهاند تا دانسته شود كه ايشان فرزندان خويش را هشت يا نه يا ده سال در شكم نگاه مىداشتهاند ! و رها كن عقل و طبيعت و برهان را كه همهء اينها را محال مىشمارد زيرا كه عقل و . . . هم در برابر آن چه زن ابن عجلان آورده و مالك به مقتضاى آن حكم داده هيچ است و هم در برابر آن چه مادر شافعى آورده و اساس فتواى فرزندش گرديده !
دربارهء اين كه چرا بايد زنى كه شوهرش گمشده 4 سال صبر كند علل ديگرى هم ابن رشد نقل كرده كه خود به رد و ابطال آنها پرداخته و يكىاش اين كه : چون در اين مدت است كه مىتوان با شهرهاى مسلمانان مكاتبه كرد و جواب گرفت . و ديگر : چون دانسته نيست كه او به كدام يك از چهار جهت رفته پس بايد براى هر يك از چهار جهت يكسال - و بر روى هم 4 سال - صبر كند ، اين است اندازهء دانش ايشان به حكمت نظرياتى كه عمر و عثمان آوردند . و حالا چرا اين اندازه دانش را در پيرامون حكمتهاى آن چه پيامبر اكرم آورد ندارند ؟ نمىدانيم .
و باز ، كو آن فقيه تا به من بفهماند عده اى كه دو خليفه براى زوجهء مرد گمشده تعيين كردند براى چيست ؟ اگر عدهء وفات است كه زن به صورت قاطع از
هامش
( 1 ) در « الفقه على المذاهب الاربعه » 4 / 535 مىنويسد : بنابر نظريهء برتر 5 سال
( 2 ) برگرديد به مقدمات المدونة الكبرى از قاضى ابن رشد 2 / 102