رفتهاند كه درست نيست و پسر قاسم از زبان مالك آورده است كه اگر كسى آن را در يك ركعت از نماز دو ركعتى فراموش كند نمازش تباه مىشود و اگر آن را در يك ركعت از نماز سه ركعتى يا چهار ركعتى فراموش كند - به گزارشى از او - نمازش پذيرفته نيست و بايد آن را از سر گيرد و به گزارشى ديگر تنها بايد دو سجدهء سهو بگذارد و به گزارش سومى از او ، بايد آن ركعت را از سر گيرد و پس از سلام براى سهوى كه كرده سجده كند ، و بر بنياد ركن بودن حمد و سوره در نماز - كه چنان چه آگاهت ساختيم گزارشها مىتواند آن را برساند - بايستى گفت هر كس آن را فراموش كند بايد نماز را از سر بگيرد همچون كسى كه از سر فراموشى نماز را بىوضو خوانده است . پايان
دربارهء بو حنيفه بايد گفت : پيشواى حنفيان در زمينهء دستورهاى نماز ، برداشتهاى پرت و پلا و پر لغزشى دارد كه به سخنان ريشخند كنندگان به نماز مىماند و براى روشن شدن در اين باره نمازى را كه قفال خواند ( 1 ) به ياد آريد كه در پيرامون آن برداشتهاى نسنجيده و ناساز با نامهء خدا و آئين نامهء پيامبر ، در آينده به گستردگى سخن خواهيم راند ، آرى وى در برابر آن همه دستورهاى روشن و يك پهلو ، تازه انديشهء خود را به اجتهاد واداشته تا چه راهى به او بنمايد ! جصاص در احكام القرآن 1 / 18 مىنويسد : همهء ياران ما ( حنفيان ) همداستاناند كه در هر يك از دو ركعت نخستين نماز بايستى سورهء حمد را با يك سورهء ديگر خواند و اگر به جاى سورهء حمد چيز ديگر بخواند هر چند بد كرده باز هم نمازش درست است پايان .
ابن حجر در فتح البارى مىنويسد : راستى اين كه حنفيان مىگويند :
« خواندن سورهء حمد واجب است با اين همه - بر پايهء بنياد خويش - بر آن رفتهاند كه هر چند واجب است با نخواندن آن هم نماز درست است چون وجوب آن ، از
هامش
( 1 ) داستان آن را ابن خلكان در تاريخ خود زير سر گذشت سلطان محمود بن سبكتكين آورده است .