و باز در ص 243 كار عمر و آن چه را مانند آن به على بستهاند - و او برتر از اينها است - ياد كرده و گويد : در برابر برانگيختهء خدا ( ص ) سخن هيچ كس را دست آويز نتوان گرفت .
و در ص 250 مىنويسد : هر كس كلمهء استعاذه يا چيزى از سورهء حمد را فراموش كند و هنگامى كه به ركوع رود يادش بيايد - هرگاه باشد - بايد برگردد و آن چه را از يادش رفته بود بر زبان آرد و سرانجام نيز سجدهء سهو به جاى آرد خواه پيشنماز باشد خواه به تنهائى نماز بگزارد ، اگر هم پسنماز باشد آن چه را تا هنگام به ياد آوردن فراموش كرده نديده مىگيرد و چون پيشنماز نماز را به پايان برد او بر مىخيزد و آن چه را فراموش كرده بود به جا مىآرد و سپس سجدهء سهو مىگزارد و پشتوانهء اين برداشت را در هنگام گفتگو از كسى كه كار لازمى را در نماز خود فراموش كند ياد كرديم و ديديم كه او بايد آن چه را به جا نياورده به همان گونه كه دستور داده شده به جاى آرد و آن چه را به جا آورده به همان گونه كه دستور داده شده از سر بگيرد . و باز گويد :
هر كس سورهء حمد را از برنداشته باشد و هر چه از قرآن كه بتواند - اگر بداند - بخواند - كه اندازه اى براى آن نيست - از وى پذيرفته است و بايد بكوشد كه سورهء حمد را بياموزد و اگر پاره اى از آن را بداند و پاره اى را نداند بايد آن چه را مىداند بخواند و از وى پذيرفته است و بايد بكوشد كه بازمانده را بياموزد و اگر چيزى از قرآن از بر ندارد به همان گونه كه مىايستد و به همان گونه كه به نيكوئى مىتواند خدا را با زبان خود ياد كند و ركوع و سجود كند تا نمازش را به پايان برد و از وى پذيرفته است و بايد بكوشد تا سورهء حمد را بياموزد .
و شوكانى در نيل الاوطار 2 / 233 مىنويسد : كسانى كه مىگويند بايد در همهء ركعتها سورهء حمد را خواند همداستان نيستند كه اگر كسى خواندن آن را فراموش كرد آيا نمازش درست است يا نه . شافعيان و احمد پسر حنبل بر آن
الغدير ( فارسي ) — صفحة 299
مساهمون: جمعي از مترجمين
ص٢٩٩