حاكم ج 4 ص 443 - 442 آمده است كه مىگويد : آن آتش از كوه ورّاق يا حبس سيل و يا وادى حسيل برمىآيد . حبس سيل محلى است نزديك مدينه منوّره و ممكن است اشتباها وادى حسيل ذكر شده باشد و برخى ديگر از روايات مىگويد : آن آتش از منطقهء عدن ، در حضرموت پديد مىآيد و مردم را به سوى محشر و يا مغرب مىكشاند .
همانگونه كه ملاحظه مىكنيد روايت صحيح مسلم تصريح نمىكند كه اين آتش از نشانههاى قيامت است بلكه وقوع آن را در آينده حتمى مىداند . . . به اعتقاد من ، آن آتشى كه از نشانههاى رستاخيز و قيامت است آتش عدن يا حضرموت مىباشد كه در منابع شيعه و سنى آمده است .
امّا آتش حجاز ، كه طبق روايت ، در مدينه منوّره پديد مىآيد ممكن است تنها خبر دادنى اعجازى از ناحيهء پيامبر ( ص ) بوده و وقوع و پيدايش آن نشانگر مطلبى نباشد . و قبلا واقع شده باشد چه اينكه مورّخان وجود آتشفشانى را كه در قرن اوّل نزديك مدينه چند روز ادامه داشته ، نقل كردهاند .
امّا آتشى كه از نشانههاى ظهور است ، در روايات ، بنام آتش مشرق آمده است و در برخى روايات آتشى است در شرق حجاز . در نسخهء خطى ابن حماد از ابن معدان نقل شده است كه گفت :
« وقتى ستونى از آتش از جانب شرق و در ماه رمضان در آسمان مشاهده نموديد تا مىتوانيد مواد غذائى و خوراك تهيه نمائيد كه آن سال قحطى خواهد بود » « 1 »
و از امام صادق ( ع ) منقول است كه فرمود :
« وقتى آتش بزرگى از سوى مشرق مشاهده كرديد كه در بعضى شبها بالا مىآيد ، در آن هنگام گشايش كار مردم پديد مىآيد و اين آتش اندكى قبل از ظهور قائم خواهد بود » « 2 »
از امام باقر ( ع ) روايت شده است كه فرمود :
« وقتى از جانب مشرق آتشى مشاهده نموديد همچون هردى ( پارچهء رنگآميزى شدهء رنگ
هامش
( 1 ) - نسخهء خطى ابن حماد ص 61 .
( 2 ) - بحار ج 52 ص 240 .