سهبار فرمود : و امّا محرّم چه محرّمى » « 1 »
و از عبد اللّه بن عمر نقل شده كه گفت :
« مردم با يكديگر به حج مىروند و بدون پيشوا روانهء عرفات مىگردند و آنگاه كه در « منا » منزل مىكنند همچون سگ به يكديگر حملهور مىشوند و قبيلهها به جان هم مىافتند و آنقدر خون ريخته مىشود كه جمرهء عقبه را سيل خون فرامىگيرد . » « 2 »
يعنى آنها حالتى شبيه به بيمارى سگهار پيدا مىكنند و يكباره پس از مناسك حج ، دشمنى ميان آنها بروز مىكند و به كشتار يكديگر مىپردازند بگونهايكه خون آنها در كنار جمرهء عقبه جارى مىگردد !
روايات ابن حمّاد بعد از صيحه و نداى آسمانى ، به بيان كشمكش سياسى در حجاز مىپردازد . امّا روايات ديگرى وجود دارد كه بر دو امر مهمّ در اين بحران سياسى اشاره مىكند : نخست ، رويدادى كه پيش از خروج سفيانى رخ مىدهد كه قبلا بدان اشاره كرديم و دوّم اينكه اين بحران ارتباط با اختلاف شرق و غرب ، يعنى جنگ جهانى موعود دارد . از ابن ابى يعفور منقول است كه گفت : امام صادق ( ع ) به من فرمود :
« با انگشتان دستت بشمار : هلاك شدن فلانى ، خروج سفيانى و قتل نفس . . . تا آنكه فرمود : تمامى فرج و گشايش هنگام به هلاكت رسيدن فلانى است » « 3 »
البته ممكن است در ترتيب زمان اين پيشامدها آنگونه كه در روايت آمده جاى گفتگو و مناقشه باشد . امّا تعدادى از روايات كه برخى از آنها گذشت ، نشانگر اين است كه هلاكت فلانى و كشمكش پس از او قبل از خروج سفيانى رخ مىدهد ، امام باقر ( ع ) فرمود :
« قائم در سالهاى فرد قيام مىكند همچون نه ، يك ، سه ، پنج . و فرمود . . . آنگاه بنى عباس ( خاندان فلان ) به حكومت مىرسند و پيوسته در اوج قدرت و در عيش و نوش بسر مىبرند تا آنكه بين آنها اختلاف مىافتد ( و چون درگيرى بوجود آمد ) حكومتشان منقرض مىشود و
هامش
( 1 ) - نسخهء خطى ابن حماد ص 60 .
( 2 ) - نسخهء خطى ابن حماد ص 60 .
( 3 ) - بحار ج 52 ص 234 .