« امام ( ع ) به من فرمود : آيا مىدانى از چه رو اين شهر را قم نامند ؟ عرض كردم : خدا و رسولش آگاهترند فرمود : همانا قم نامگذارى شده براى اينكه اهل قم ، اطراف قائم ( ع ) گردآمده و با وى قيام مىنمايند و در كنار او ثابتقدم مانده و او را يارى مىكنند » « 1 »
اين روايت ، و امثال آن قرينههايى هستند بر اينكه آغاز تأسيس شهر مقدس قم توسط عبد اللّه پسر مالك اشعرى و برادرش أحوص و هواداران آنان كه همگى از ياران خاصّ امام باقر ( ع ) و راويان حديث آن بزرگوار بودهاند همهء اينها موجب اين اطمينان است كه تأسيس اين شهر به امر امام باقر ( ع ) بوده است و اين نام را آن حضرت براى اين شهر انتخاب فرمودهاند ، نام قم در روايات به صيغهء مذكّر بمعنى ( بلد ) ( سرزمين ) و بطريق مؤنث ( بلدة ) ( شهر ) آمده است اين كلمه ( قم ) هم قابل صرف كردن است و هم به صورت غير منصرف به كار مىرود .
* * * ظاهر برخى روايات اين است كه امامان ( ع ) نسبت به شهر قم عنايت خاصى داشتهاند و مفهومى را برتر و وسيع تر از يك شهر و توابع آن ، به اين شهر بخشيدهاند ، لذا نام اين شهر را به معناى خطّ و روش و اسلوب قم ، نسبت به ولايت اهل بيت ( ع ) و قيام آنان با مهدى آل پيامبر ( ص ) به كار بردهاند . عدّهاى از بزرگان رى نقل كردهاند كه حضور امام صادق ( ع ) رسيدند و :
« عرض كردند : ما از اهل رى هستيم كه خدمت رسيدهايم ، حضرت فرمود : خوش آمدند برادران قمىّ ما ، سپس عرض كردند ما اهل رى هستيم ، حضرت فرمود : خوش آمدند برادران قمى ما مجددّا عرض كردند : ما اهالى رى هستيم ، امام نيز كلام اوّل خود را تكرار كرد ، آنان گفتهء خود را چندبار يادآور شدند ، امام نيز مانند اوّل آنان را پاسخ داد و چنين فرمود : خداوند داراى حرمى است كه عبارت است از مكه مكرّمه و پيامبر داراى حرمى است و آن مدينهء منوّره است امير مؤمنين ( ع ) داراى حرمى است كه كوفه است و ما اهلبيت نيز داراى حرمى هستيم كه آن شهر قم است ، به زودى بانوئى از سلالهء من بنام فاطمه در اين شهر دفن خواهد شد كسى كه آن بزرگوار را در قم زيارت كند اهل بهشت مىباشد »
هامش
( 1 ) - بحار ج 60 ص 216 .