صاحب كشاف در تفسير اين آيه « و اگر مىديدى آن لحظهاى را كه هراسان شدند و دستگير شدند از جايگاهى نزديك » « 1 » آورده است كه : « از ابن عباس روايت شده كه آيهء فوق در مورد فرورفتن در بيابان بيداء نازل شده است . »
و صاحب مجمع البيان مىگويد :
« ابو حمزهء ثمالى گفت : از علىّ بن حسين و حسن بن على ( ع ) شنيدم كه آن دو بزرگوار مىفرمودند : مراد از آيهء ياد شده ، لشكر بيابان است كه از زير پايشان گرفتار مىشوند ( زمين آنها را در كام خود فرومىبرد . » « 2 »
و از حذيفهء يمانى روايت شده است :
« پيامبر ( ص ) از فتنهاى كه بين مشرق و مغرب واقع خواهد شد ياد نموده و فرمود در حالى كه آنها گرفتار چنان فتنهاى هستند ، سفيانى از وادى يابس ( بيابان خشك ) بر آنها خروج مىكند ، تا آنكه به دمشق فرود مىآيد آنگاه دو لشكر ، يكى به سوى مشرق و يكى به سوى مدينه روانه مىكند تا اينكه به زمين بابل و شهر نفرين شده ( بغداد ) فرود مىآيند و بيش از سه هزار تن را مىكشند و بالغ بر يكصد زن را به زور تصاحب مىكنند ، سپس از آنجا بيرون آمده به سوى شام رومىآورند ، در اين هنگام لشكر هدايت خروج كرده و به آن لشكر مىرسد و آنها را از دم تيغ مىگذراند كه يك نفر هم كه خبر مرگ بقيه را ببرد باقى نمىماند . و آنچه از اسيران و غنيمتها كه در دست آنهاست از آنان بازپس مىگيرند و امّا لشكر دوم وارد مدينه شده و سه شبانهروز به غارت و چپاول آنجا مىپردازد آنگاه بيرون آمده و به سوى مكه روانه مىگردند تا اينكه به بيابان مىرسند و خداوند در اين هنگام جبرئيل را برمىانگيزد و مىفرمايد : جبرئيل برو و ايشان را نابود گردان ، پس جبرئيل با پاى خود ضربتى به آن زمين مىزند و زمين آنها را در خود فرومىبرد ، و هيچكس از آنها نجات نمىيابد مگر دو مرد از جهينه . » « 3 »
از امير مؤمنان ( ع ) نقل شده است كه فرمود :
« مهدى روى آورنده است با موهايى پيچيده و خالى كه بر گونه خود دارد ، آغاز نهضت او
هامش
( 1 ) - سبأ - 51 .
( 2 ) - بحار ج 52 ص 186 .
( 3 ) - بحار ج 52 ص 186 .