المعرفة وصدقها منهم بنا فما يحبسنا عنهم إلّاما يتصل بنا مما نكرهه ولا نؤثره منهم . . . » ؛
پس اگر شيعيان ما - / كه خداوند آنها را به طاعت خود موفق دارد - / با همدلى ، بر عهد و پيمانى كه بر عهدهء آنان است وفا كنند ، بركت ديدار ما از آنان به تأخير نمىافتد و به زودى سعادت مشاهدهء ما با شناخت صادقانه به آنها خواهد رسيد .
اما اخبار ناراحت كنندهاى كه از شيعيان خود توقع آن را نداريم از آنها به ما مىرسد و سعادت ديدار ما را از آنان سلب مىنمايد . . . « 1 » .
اينها نمونههايى از روشنترين احاديث شريفى بود كه در رابطه با علل و اسبابى كه براى غيبت ذكر شده روايت شده بود . البته در ميان اين روايات نيز در ذكر علل غيبت تداخل وجود داشت كه ما در ضمن نقاط هشتگانهء آينده به اين نكات اشاره خواهيم نمود :
1 . جمع كردن و استفاده از تجربيات امتهاى گذشته
حكمت خداوندى در تدبير امور مخلوقات اقتضا كرد تا حضرت مهدى عليه السلام در پس پرده غيبت پنهان شود و حكمت اين امر همان حكمتى بود كه در امتهاى گذشته نيز اقتضا مىكرد بعضى از پيامبران و انبياى گذشته به پس پرده غيبت بروند ، و چون رسالت و دين اسلام آخرين و پايان بخش اديان الهى مىباشد ، هر چه در ساير اديان و امتها به انجام رسيده است ، در اين امت نيز بايد محقق گردد ؛ پس همان گونه كه محقق شدن اهداف ديگر رسالتهاى آسمانى ، به دليل عدم استعداد امتهاى پيشين مستلزم غيبت
هامش
( 1 ) . احتجاج 2 / 325 ، و به نقل از آن ، معادن الحكمة 2 / 306 ، بحارالانوار 35 / 176 .