توجه امام به شيعيان و مؤمنين ، حتى شامل برآوردن نيازهاى شخصى و اجتماعى ، اصلاح در ميان آنان ، دعا براى آنان و پشتيبانى نمودن از آنها به وسيلهء سفارشهاى تربيتى و جواب دادن به سؤالات دينى و آموزش ادعيه و . . .
به آنان بوده است كه منابع تاريخىِ مخصوص به اين دوران ، همهء آنها را ثبت نمودهاند « 1 » .
در بخش بعدى دو نمونه از فعاليتهاى امام عليه السلام را در اين برهه ، براى تحقق يافتن اهداف مذكور ذكر خواهيم نمود اين دو حركت ، صدور توقيعات و ديدار با مؤمنان است .
صادر كردن نامهها « توقيعات »
منابع تاريخى كه سيره حضرت مهدى ( عجل الله فرجه ) را به رشتهء تحرير در آوردهاند ، آكنده از متن بسيارى از نامهها و بيانيههايى است كه آن حضرت در زمان غيبت صغرى صادر فرموده و به توقيعات معروف شده است . صدور اين نامهها و بيانيهها خود از دلايل وجدانى محسوسى است كه دلالت بر وجود آن حضرت و قيام آن حضرت به مسئوليتهاى امامت در زمان غيبتش دارد « 2 » .
توقيعات يكى از وسايل اتصال و ارتباط امام با مؤمنان و رساندن راهنمايىها و ارشادات آن حضرت به آنان بوده است ؛ چرا كه اوضاع زمانهء غيبت چنان سخت و شديد بوده كه ارتباطات مستقيم را بسيار محدود مىكردهاست . از عواملى كه باعث جا افتادن و تأثير گذارى بيشتر اين نامهها در
هامش
( 1 ) . ر . ك تاريخ الغيبة الصغرى / 367 و 597 به بعد .
( 2 ) . ر . ك جلد دوم كتاب معادن الحكمة نوشته محمد بن فيض كاشانى و كتاب الصحيفة المهدية تأليف فيض كاشانى و كتابهاى ديگرى كه در زمينهء غيبت نوشته شدهاند و نمونههاى بسيارى از ا ين نامهها در آنان آمده است .