1 . امام رضا عليه السّلام و راهبرى جنبش الهى
لازمهء شناخت اسلوب و روش راهبرى جنبش الهى و انقلابى از سوى امام رضا عليه السّلام ارائهء تصويرى روشن ، ولى مختصر از روشهايى است كه امامان معصوم عليه السّلام در رهبرى جنبش الهى و انقلابى خود به كار مىگرفتند . بدين ترتيب خواهيم توانست از لابهلاى دادههاى تاريخ دربارهء رهبرى ديگر امامان ، به شيوهء راهبرى الهى و انقلابى امام رضا عليه السّلام پى ببريم .
بىترديد امام معصوم عليه السّلام مسئوليت دارد تا به ساختار اعتقادى ، اخلاقى ، اجتماعى و سياسى انسان و جامعه بپردازد . اين ايفاى وظيفه ، مستلزم ايجاد پايگاهى مردمى است كه مبتنى بر شيوهء اهلبيت عليهم السّلام و نظريه اسلامى آنان دربارهء هستى ، حيات و جامعه باشد . به همين جهت به فعاليت سياسى صرف يا دستيابى به هر قدرت و حاكميت بسنده نمىكند ، بلكه فعاليت سياسى جزيى از وظايف كلى امام عليه السّلام بوده و رسيدن به قدرت هدف نبوده ، كه وسيلهاى براى تحقق بخشيدن به اهداف مقدس راهبر معصوم است و همهء امامان معصوم عليهم السّلام همين هدف را دنبال مىكردند . البته تلاش امامان معصوم عليهم السّلام براى رسيدن به اين هدف تابع شرايط و فضاى حاكم بر جامعه بود . شرايطى كه امام على بن ابى طالب عليه السّلام و امام حسن عليه السّلام و امام حسين در آن به سر مىبردند ، با شرايطى كه امام سجاد عليه السّلام و ديگر امامان عليهم السّلام در آن مىزيستند ، كاملا متفاوت بود . آن سه بزرگوار توانستند بهطور مستقيم در همهء عرصههاى جنبش الهى و انقلابى خود ، ايفاى وظيفهء رهبرى كنند ، اما شرايط در روزگار امام زين العابدين عليه السّلام و ديگر امامان عليهم السّلام دگرگون شده بود . از همينرو اين امامان ، به ناچار ، روند رويدادها ، بهويژه اوضاع نظامى و سياسى را به صورت غيرمستقيم زير نظر