انقلابى براى تغيير نظام حكومتى بازدارند . هدف آنان از اين جنگها - چنانكه بعضى تصوّر كردهاند - انتشار مفاهيم و ارزشهاى اسلامى نبود . چراكه آنان در عرصهء عمل و سياست داخلى و خارجى با اين ارزشها و مفاهيم مخالفت مىكردهاند . آنان بسيارى از مقدّسات اسلامى را زير پا گذاشته به ترويج انحرافات فكرى پرداخته بودند .
توسعهء فتوحات و جنگها نتايج شومى براى جامعهء اسلامى در برداشت .
اين جنگها در جامعهء اسلامى ايجاد آشفتگى كرد . خانوادهها را بواسطهء نبودن يا از دست دادن سرپرست از هم پاشيد . بواسطهء وقوع اين جنگها غلامان و كنيزان در مملكت اسلامى به وفور يافت شد كه باعث شد ثروتمندان رو به انحرافى بزرگ بياورند كه همان جمعآورى كنيزكان آوازخوان و خريدارى غلامان منحرف ! باشد . بدينترتيب انحراف از داخل دربار خلفاى اموى به ميان امّت سرايت كرد . چراكه مردم همواره تابع و پيرو حاكمان مىباشند و در صورت فسق و انحراف آنان مردم نيز به انحراف و فسق و فجور كشيده خواهند شد ، به همين سبب بود كه مردم در اين دوران دائما مشغول لهوولعب و رفتن بىحدّومرز و بىقيدوشرط به دنبال شهوات و خواهشهاى نفسانى شدند . تا جايى كه مىبينيم در تاريخ آمده كه خصوصا در زمان وليد بن عبد الملك غزلسرايى در توصيف زنان بسيار رايج گرديده بود « 1 » .
ساير خلفاى بنى مروان نيز از اين قاعده مستثنى نبودند . آوردهاند كه همهء همّ و غمّ سليمان بن عبد الملك در رابطه با زنان بود ، و اين عمل در جامعه انعكاس وسيعى داشت . تا آنجا كه هركس به دوست خود مىرسيد اوّلين
هامش
( 1 ) . الاغانى 6 / 219 .