فرق نكرده . بايد كه جهانيان ازين حال اعتبار گيرند و از صدق يقين معنى اين آيت فهم كنند :
وَ إِنْ يَمْسَسْكَ اللَّهُ بِضُرٍّ فَلا كاشِفَ لَهُ إِلَّا هُوَ وَ إِنْ يَمْسَسْكَ بِخَيْرٍ فَهُوَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ . وَ هُوَ الْقاهِرُ فَوْقَ عِبادِهِ وَ هُوَ الْحَكِيمُ الْخَبِيرُ
« 1 » .
و حال رعيّت در اثناء اين مناطحات و مكاوحات از حدّ بيان [ 1 ] در گذشت و قصيرة عن طويلة در همهء خطّهء عراق يك خانهء قديم بنماند و سرايهاى ارباب نعمت كه بر آن الوف خرج رفته بود مىشكافتند و نقض آن بثمن بخس مىفروختند [ 2 ] و مفردهاى كه در عهد استقامت ده هزار و بيست هزار زر [ 3 ] سرخ ارزيد از تزاحم مئونات و كثرت اخراجات و مضرّت اجتياز لشكر رايگان از دست مىدادند ، و كس را جرأت آن نبود كه قبول كند . و راهها از خوف سباع و ضباع كه در مساكن اهل حرث و زرع مأوى ساخته بودند نا آمن [ 4 ] شد و جز باستظهار رفيقان و سلاحها گذشتن صورت نمىبست ، و به چند نوبت قحطهاى شنيع حادث شد و درويشان بفنا رسيدند و رسم خواجگى و دستار دارى بيفتاد ، و مردمزادگان سر بشطارت و بطالت بر آوردند و همه زىّ آبا و اجداد بگردانيدند و دست از دوات و قلم بداشتند و حرص بر كارد و شمشير گماشتند و اهل عيث و فساد غلبه گرفتند و كارها از ضبط بيفتاد و مردم عاقل مرگ آرزو كردند .
و جربادقان درين محنت با ديگر شهرها مشارك بود و به دو علاوهء گران بار و
هامش
[ 1 ] - مب ، صو : + و قدرت بنان
[ 2 ] - شع : مىفروخت . متن از مب و صو
[ 3 ] - شع : « زر » را ندارد
[ 4 ] - مب ، صو ، لد : نا ايمن
( 1 ) و ان يمسسك . . . : اگر خدا به تو گزندى رساند كسى جز خود او آن باز نتواند برد و اگر به تو نيكى رساند ، او به هر چيز تواناست ، و اوست غالب بر بندگان خود و اوست داناى آگاه ( قرآن سورهء 7 « انعام » آيهء 17 و 18 ) .