حضرت صادق ، جعفر بن محمّد ، مىرسيدم . او برايم پشتى مىگذاشت و براى من ارزشى قائل بود . مىفرمود : اى مالك ، من تو را دوست دارم و من از اين سخن خوشحال مىشدم و خدا را سپاس مىكردم . مىگفت : آن حضرت مردى بود كه از يكى از سه حال فارغ نبود : يا روزهدار بود يا در حال نماز و يا در ذكر خدا . آن حضرت از عابدان و زاهدان و خداترسان بود . زياد حديث مىدانست . خوش مجلس و پرفايده بود . هنگامى كه مىفرمود : « قال رسول اللّه » ، رنگش گاهى به سبزى و گاه به زردى مىگراييد ، چنانكه آشنايان او را نمىشناختند . در يكى از سالها با آن حضرت حج مىگزاردم ، هنگامى كه احرام بست و بر مركب خود نشست ، هرچه مىخواست لبيك بگويد ، نفس در گلويش مىبريد و نزديك بود از مركب بيفتد .
گفتم : چارهاى نيست بايد لبيك بگوئيد . فرمود : اى ابى عامر ، با چه جرئتى بگويم :
« لبيك اللّهم لبيك » ، مىترسم به من بگويند : چگونه آمادهاى ؟ « 1 »
اين بود بخشى از حالات پيشوايان ما در شب .
من در كتاب تقريب السالك الى خدمة المالك بخش زيادى از صفات پيشوايانى كه به اين صورت در عبادت پروردگار به شايستگى تلاش مىكردند ، چه آنانكه نامشان در اين بحث آمد و چه آنان كه نامى از ايشان نبرديم ، ذكر كردهام . حال اگر تو توفيق نيافته ، چنان قدرتى ندارى كه به اين صورت از مركب شب در طريق مقصود استفاده كنى ، حدّاقل چنان باش كه مولايمان على بن ابى طالب عليه السّلام فرموده است و مقتضاى شناخت پروردگارى كه در حضورش قرار داريم نيز هست . آن حضرت فرمود : اگر در انجام دادن نيكى ، ضعيفى ، در ارتكاب بدى نيز ضعيف باش . « 2 » اگر مىخواهى بدانى در ادّعاى خود صادقى يا نه ، هنگامى كه نفست مشتاق خواب است و در خدمت به مالك و سلطان خود كسالت مىورزد ، ببين اگر در اين هنگام يكى از دوستانت از راه
هامش
( 1 ) . بحار الانوار ، ج 47 ، ص 16 ، ح 1 .
( 2 ) . اين عبارت در روايات يافت نشد ، ولى در شمارهء 383 از كلمات قصار نهج البلاغه چنين آمده است : اذا قويت فاقو على طاعة اللّه و اذا ضعفت فاضعف عن معصية اللّه ، يعنى ، اگر قوى هستى ، در راه اطاعت خدا قوى باش و اگر ضعيفى ، در نافرمانى خدا ضعيف باش .