شيخ صدوق رحمه اللّه فرموده است : راوى به علّت تقيّه دربارهء حىّ على خير العمل چيزى نگفته است . « 1 »
ولى در خبرى ديگر آمده است كه از امام صادق عليه السّلام دربارهء معنى حىّ على خير العمل سؤال شد ، حضرت فرمود : « بهترين عمل ولايت است » . « 2 »
در خبرى ديگر آمده است كه فرمود : « بهترين عمل نيكى به فاطمه و نسل اوست » . « 3 »
روايتى ديگر در اين باب از ابن عبّاس ( رضوان اللّه عليه ) وارد شده است ابن عبّاس از شاگردان حضرت امير الحسن است و روايات او در امثال اين باب يا از آن حضرت يا از پيامبر اكرم است .
عطا مىگويد : من و ابو العاليه و سعيد بن جبير و عكرمه در طائف نزد ابن عبّاس « 4 » بوديم كه موذّن بانگ اذان داد و گفت اللّه اكبر ، اللّه اكبر و نام موذّن قثّم بن عبد الرحمن ثقفى بود . ابن عبّاس گفت : آيا مىدانيد موذّن چه مىگويد ؟
ابو العاليه گفت : تفسير آن را برايمان بگو .
ابن عبّاس گفت : هنگامى كه مؤذّن مىگويد : اللّه اكبر ، اللّه اكبر مىگويد : اى كسانى كه به زندگى دنيا مشغول شدهايد ، نماز واجب شد ، هرچه در توان داريد براى بجا
هامش
( 1 ) . از آنجا كه در زمان خلافت حضرت امير الحسن عليه السّلام بيشتر امور به سبك و روش خلفاى پيشين جارى بوده است و آن حضرت فرصت اصلاح آنها را پيدا نكرد ، به نظر مىرسد جملهء حىّ على خير العمل در اذان گفته نمىشده است .
( 2 ) . خير العمل الولاية ، بحار الانوار ، ج 84 ، ص 134 ، ب 13 ، ح 24 ، توحيد صدوق ، ص 241 ، ب 34 ، ح 2 .
( 3 ) . خير العمل برّ فاطمة و ولدها . بحار الانوار ، همان آدرس ح 35 و ج 43 ، ص 44 ، ب 3 ، ح 44 و توحيد صدوق ص 241 ، ب 34 ، ح 2 .
( 4 ) . عبد اللّه بن عبّاس بن عبد المطّلب پسرعموى پيامبر اكرم است ، سه سال قبل از هجرت در مكّه متولّد شد و در سال 68 هجرى در طائف درگذشت . معروف است كه از دوستداران حضرت امير الحسن و شاگرد او بوده است . در علوم مختلف و رايج در زمانش به او مراجعه مىشد . ابن عبّاس مورد احترام همهء فرق اسلامى است و در زمان خويش نيز مورد احترام مسلمانان بوده است . علّامهء حلّى رحمه اللّه مىنويسد : محبّت او نسبت به على بن ابى طالب عليه السّلام مشهورتر از آن است كه بر كسى مخفى بماند ، البته كشى رواياتى در قدح او نقل كرده ، ولى شأن او اجلّ از اين نسبتهاست . ما در كتاب كبير خود از اينروايات جواب دادهايم .