( ما استقبل )
است و درست نميشود ، مگر با زحمت ، باينكه بگوئيم ما ، بجاى من است ، يا در تقدير چنين باشد ( ما استقبل به المرء قبلتنا - آنچه كه به دو ، مرد به قبله ما رو كند ) و
( شهد شهادتنا )
يعنى شهادت تمام مسلمين ، و ( نسك نسكنا ) يعنى عبادت كند چون عبادت مسلمين ، نماز و زكوه و روزه و حجّ را بجا آورد ، يا مقصود از نسك ، اعمال حجّ ، يا سر بريدن حيوانات است .
راغب گويد : نسك عبادت است ، و ناسك عابد ، و مخصوص اعمال حج است و مناسك مراكز اعمال حج و برنامههاى آنهاست ، و نسيكه مخصوص ذبيحه است ، و استدلال كرده به اين آيات (
فَفِدْيَةٌ مِنْ صِيامٍ ، أَوْ صَدَقَةٍ ، أَوْ نُسُكٍ
- و از آن فدا كند به روزه داشتن يا صدقه دادن ، يا كشتن گوسفند ) و
( فَإِذا قَضَيْتُمْ مَناسِكَكُمْ
- آنگاه كه اعمال حج بجا آوريد ) و
( مَنْسَكاً هُمْ ناسِكُوهُ
- پرستشگاهى ، تا به خدا توجه كنند ) « 1 » كه در اين موارد ، نسك در اعمال حج استعمال شده .
( و الى وليّنا )
يعنى همه مسلمين را دوست دارد ، و
( عادى عدوّنا )
يعنى دشمن همه مسلمين را دشمن دارد ، كه آنها مشركين و ساير كفار باشند ، و اين شامل همه فرقههاى مسلمين مىشود .
بنا بر اين باور داشتن كتاب خدا ، در بر دارد اقرار به پيامبرى و امامت و عدل و معاد ، را و
( ان لا يعصى اللَّه )
بوسيله انجام واجبات بزرگ ، و ترك گناهان كبيره ، يا عمل كردن به همه واجبات و ترك همه محرّمات .
خلاصه اينكه احتمال دارد منظور از اسلام ، اسلام ظاهرى باشد اگر چه با باور دل توأم نباشد و مقصود از ايمان ، اعتقادات قلبى است ، با اقرار بولايت و انجام اعمال ، و احتمال دارد مقصود از
( و الى وليّنا و عادى عدوّنا )
دوستى با دوستان ائمّه عليه السّلام و دشمنى با دشمنان آنها باشد ، بنا بر اين اسلام عبارتست از اعتراف به همه اعتقادات حقه ظاهرا يا ظاهرا و باطنا ، و ايمان عبارتست از
هامش
( 1 ) مفردات راغب ص 491 . و آيات در سورهء بقره آيه 196 و 200 و سورهء حج آيه 67 .