امكان و عدم امكان يا لزوم و عدم لزوم ، مانند آگاهى يافتن به مراد و منظور خداوند تعالى از آيات متشابه در قرآن كريم است كه ظاهر آنها به خلاف چيزى است كه عقل درك مىكند مثلا از ظاهر آنها جبر يا تشبيه و غير آن فهميده مىشود كه مخالف با نتايج عقلى علم كلام است .
پس همچنانكه ما و مخالفين ما علم قطعى و آگاهى تفصيلى به وجوه اين آيات و تأويل و توجيه آنها را لازم نمىدانيم بلكه همهء ما قائل هستيم به اينكه : وقتى ما به حكيم بودن خداوند تعالى علم داريم و مىدانيم كه ممكن نيست بخلاف آن صفات و ويژگيهايى كه دارد خبرى بدهد ؛ بطور كلى درك مىكنيم كه براى همهء اين آيات وجوه صحيح و تأويلات درستى بر خلاف ظاهرشان وجود دارد كه مطابقت با نتايج دلايل عقلى دارد اگرچه ما به شكل تفصيلى نتوانيم به آن وجوه و تأويلات ، علم پيدا كنيم . زيرا نيازى به آن نداريم و همين مقدار كه علم اجمالى داريم كه مراد از اين آيات خلاف معناى ظاهرى آنهاست و هركدام تأويل و وجهى مطابق با عقل دارد براى ما كفايت مىكند .
به همين ترتيب مىتوان گفت كه ما علم دقيق و تفصيلى به سبب غيبت و وجه عدم ظهور حضرت را لازم نداريم و چنين علمى برايمان ضرورت ندارد . بلكه همان علم اجمالى كه ذكر شد در اينباره كفايت مىكند . حال اگر خود را به زحمت انداختيم و عليرغم عدم لزومش در آن تحقيق و تدقيق كرده و وجوهى را ذكر كرديم ، از فضل ما محسوب مىگردد .
المقنع في الغيبة ( امامت و غيبت از ديدگاه علم كلام ) ( فارسى ) — صفحة 38
مساهمون: الشريف المرتضى
ص٣٨