و ظاهرا اين سؤال متوجّه به آنچه به اجمال فرمود كه آفات را كه حادث شوند برحسب مصلحت به كار بردن كه چرا ايجاد آفات نمايد « 1 » .
پس ابتلاء به آفات اختصاص به اشرار ندارد همگى را به واسطهء حكم و مصالح مذكوره از صالح و طالح مبتلا مىنمايد چنان كه در آيه متقدّمه « 2 » در عنوان بهطور عموم خطاب نمود ولى « صلوات و رحمت » را مخصوص به صابرين قرار داد . بلكه ابرار اولويت دارند :
هامش
- والامرتبه ، با حكمت و قدرت خود همهء اين امور را به سود و مصلحت همه مىگرداند . چنان كه اگر توفان ، درختى يا نخلى را از ريشه درآورد سازندهء ماهر ، آن را برمىدارد و در جايهاى فراوان به كار مىگيرد . تدبيرگر و حكيم عالم نيز چنين است . اگر بلاهاى جانى و مالى فرود آيد همه را به سود و مصلحت همهء مردم مىگرداند .
پس اگر بگويد : اصلا چرا واقع مىشوند ؟ در پاسخ گفته مىشود : براى آنكه فاجران و فاسدان از سلامتى و راحتى در گناه و فسق و فجور بيشتر و گناهان افزونتر گرفتار نيايند و نيكوكاران نيز از تلاش و مجاهده [ كه لازمهء آن تحمّل دشواريها و ناگواريهاست ] بازنمانند . غالبا اين دو حالت زمانى رخ مىنمايند كه مردم در راحتى و وفور نعمت باشند و اين بلاها آنان را از سقوط بازمىدارد و به آنچه سود و مصلحت آنان در آن است آگاه مىسازد . اگر از اين بلاها در امان و راحت باشند ، در طغيان و معصيت فرو مىروند ، چنان كه مردم در آغاز چنين بودند و چنان در معصيت و فساد غرق شدند كه به بلا و توفان گرفتار گشتند تا زمين از لوث آنان پاكيزه شود » .
( 1 ) - در حاشيهء نسخه مطلبى در بيان پاسخ آن حضرت آمده بود كه ميسور استنساخ نگرديد .
( 2 ) - يعنى آيهء« وَ لَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ- الآية » ( بقره 155 - 157 ) .