الْقَوْلُ فَدَمَّرْناها تَدْمِيراً »
« 1 » .
« وَ أَصْحابُ الشِّمالِ ما أَصْحابُ الشِّمالِ * فِي سَمُومٍ وَ حَمِيمٍ * وَ ظِلٍّ مِنْ يَحْمُومٍ * لا
هامش
( 1 ) - الإسراء : 16 . : « و چون بخواهيم [ مردم ] شهرى را هلاك كنيم ، كامرانان - نازپروردهها و توانگران - آنجا را فرمائيم - توان يا حكومت دهيم - تا در آنجا نافرمانى و گناه كنند ، آنگاه آن گفتار - وعدهء ما به عذاب - بر [ مردم ] آن سزا شود ، پس آن را به سختى نابود كنيم » . در تفسير فخر گويد : اين جمله دو معنى شده است : 1 : چون ملّتى نافرمانى كردند و مستحقّ عقاب و هلاك شدند : به زودى آنها را گرفتار نمىكنيم بلكه آن مردم متنعّم خوشگذران آسودهخاطر را مأمور مىكنيم كه از نافرمانى توبه كنند و به راه حقّ باز آيند و چون باز هم بر فسق خود بماندند و نافرمانى كردند ، يكبارگى گرفتار خواهند شد . و قفّال نظير اين معنى ديگر كرده است كه : چون ما مىدانيم أهل يك آبادى جز سركشى و بدكارى تسليم نمىشوند و خيرى ندارند و ما بخواهيم آنها را مجازات كنيم ، به موجب علم خود آنها را عذاب نمىكنيم ، بلكه مردم سرمايهدار و مترف را فرمانى مىدهيم آنها هم معلوم است كه فاسق و نافرمان مىشوند و ما هم گرفتارشان مىكنيم . 2 : صاحب كشّاف گفته است : چون گفته شده است : « أمرنا » « ففسقوا » مقصود اين است كه راه همهء خير و خوشى را براى آنها باز مىگذاريم و آنها آنچه بخواهند مىكنند و فاسق مىشوند و ما نابودشان ميكنيم .
و أبو الفتوح رازى در تفسير خود گويد : جملهء « أردنا » بمعنى « كدنا » هست يعنى چون نزديك شد هلاك مردم آبادى دوباره دستورهاى آنها را تجديد مىكنيم و چون نافرمانى كنند گرفتارى آنها قطعى مىشود .
و صاحب تفسير مجمع گويد : قرائت عامه « أمرنا » به تخفيف ميم است و همزهء بى - مدّ ، و قرائت علىّ و حسين عليهما السّلام و أبي العاليه و قتاده و عدّهاى ديگر « آمرنا » با همزهء كشيده و ممدود ، و « أمّرنا » با تشديد ميم نيز خواندهاند و به اين قرائت معنى چنين كردهاند : آن مترفين و سرمايهدارها را أمير و فرمانروا كرديم و آنها فاسق شدند .