فإن قال قائل : أو ليس قد يكون منه في بعض السّنين الضّرر العظيم الكثير لشدّة ما يقع منه ، أو برد يكون فيه تحطّم الغلّات ، و بخورة يحدثها في الهواء فتولّد كثيرا من الأمراض في الأبدان و الآفات في الغلّات ؟ .
قيل : بلى ، قد يكون ذلك الفرط ، لما فيه من صلاح الإنسان ، و كفّه عن ركوب المعاصي و التمادى فيها ، فتكون المنفعة فيما يصلح له من دينه أرجح ممّا عسى أن يرزأ « 1 » في ماله « 2 » .
هامش
( 1 ) - قوله : « عسى أن يرزأ » ، من الرّزء : المصيبة .
( 2 ) - ادامهء سخن از كتاب توحيد مفضّل : ( منافع نزول باران بر زمين و حكمتهاى در آن ) « در حكمت نزول باران تأمّل كن ، تدبير چنان ديده شد كه باران از بلندى بر زمين بريزد تا نقاط بلند و برافراشته را نيز سيراب نمايد ، اگر از پايين مىجوشيد به برخى از زمينهاى بلند نمىرسيد ، در نتيجه كشتزارهاى زمين كاهش مىيافت .
نمىبينى كه زمينهاى آبى بيش از ديمى است ؟ با نزول باران ، زمين زنده مىشود ، دشتهاى گسترده و دامنهء كوهها كشتزار مىگردد و غلّه فراوان به بار مىنشيند . نيز بدين وسيله ، دشوارى انتقال آب از جايى به جاى ديگر از دوش مردم برداشته مىشود و ديگر بر سر آب ، ميان آنان درگيرى و مشاجره و ستم رخ نمىنمايد و چنين نمىشود كه عزيز و نيرومند ، آن را در تحت يد خود گيرد و ناتوان از آن محروم گردد .
همچنين وقتى كه تقدير بر آن قرار گرفت كه باران از بالا بر زمين سرازير شود ، اندك اندك و دانه دانه فرو مىريزد تا در زمين نيز نازل و آن را سيراب سازد . اگر ناگهان يكباره بر زمين مىريخت در زمين نفوذ نمىكرد و كشتزارهاى روينده و ايستاده را نابود مىكرد . پس به تدريج و دانه دانه مىريزد تا دانههاى داخل زمين را بروياند و زمين و كشتزار تشنه را زندگى بخشد .
نزول باران منافع ديگرى نيز دارد : باران بدنها را نرم مىكند ، هوا را صاف و پاكيزه -