يك تفسير كوتاه مردمپسند جلالين است ، كه نامش از نام دو جلال ، يعنى جلال الدين محلى ( م 864 ق ) كه آغازكنندهء نگارش آن بوده ، و شاگردش جلال الدين سيوطى ( م 911 ق ) كه آن را به پايان برد ، گرفته شده است . اين كتاب عصارهء آرا و انظار تفسيرى مقبول را در موجزترين وجه ممكن عرضه مىدارد .
از آنجا كه در جهان اسلام در قرن گذشته ، نهضت تجددگرايانهء كلامى درگرفته است ، انعكاس آن در تعدادى از تفسيرهاى جديد مشهود است . « 1 » در مصر ، قابل توجهترين تفسير از اين دست تفسير المنار اثر گروهى از محققان پيوسته به نشريهء المنار را مىتوان نام برد ؛ « 2 » همچنين در شبهقارهء هند اثر تفسيرى شايان توجهى از مولانا ابو الكلام آزاد منتشر گرديده است . « 3 »
2 . متكلّمان
چنانكه در بخش چهارم از فصل چهارم كتاب حاضر گفته شد ، مشخصهء نمايان بخش اعظم قرآن كريم اين است كه سخن مستقيم خداوند است ؛ يعنى خداوند با ضمير اولشخص مفرد يا جمع سخن مىگويد . حتى در جاهايى كه چنين نيست ، يعنى فرشتگان سخن مىگويند ، استنباط همگانى اين است كه آنان چيزهايى را كه خداوند فرمان داده است مىگويند . در مباحثات كلامى ، مسئلهء آياتى كه به فرمان خداوند سخن گفته شده ولى به طرز مستقيم و نمايان قول او نيست ، با گروه اول متمايز نيست ؛ يعنى طرفين اينگونه بحثها اين امر را مسلم گرفتهاند كه در قرآن همواره خداوند است كه سخن مىگويد .
اين نكته روشن نيست كه چگونه چنين بحثى آغاز شده است . « 4 » بعضى از محققان
هامش
( 1 ) .J . M . S . Baljon , Modern Muslim Koran Interpretation , 1880 - 1960 , Leiden , 1961 ; also Kenneth Cragg , Counsels in Contemporary Islam , Edinburgh , 1965 , esp . ch . II .. ( 2 )J . Jomier , Le commentaire coranique du Manar , Paris , 1954 ..
( 3 ) .The Tarjum n al - Qur ' ? n ,ويراسته و ترجمه شده به انگليسى توسط سيد عبد اللطيف ، ج 1 و 2 ، لندن ، 1962 ، 1967 .
( 4 ) .Watt , ' Early Discussions on the Qur' ? n' , Moslem World , x 1 ( 1950 ) , 27 - 40 , 96 - 105 .بعضى از اين نكات بايد در پرتو كتابIntegration، ص 173 به بعد ، و 240 به بعد بازنگرى شود .