نيستند كه نبوت او را به رسميت بپذيرند ، او با اين انديشه خود را تسلّى مىداد كه آنان در گذشته هم پيامبرانى را كه به سوى آنان آمدهاند ، تكذيب كرده و يا به قتل رساندهاند [ آل عمران ، 181 - 184 ؛ مائده ، 70 ] . نكتهء ديگر اين بود كه يهوديان و مسيحيان « با آنكه هر دو كتاب آسمانى مىخوانند » [ بقره ، 113 ] با رد و تخطئهء همديگر ، يكديگر را در موضع باطل قلمداد مىكنند . اين معضل كه بين قرآن از يك سو ، و كتابهاى آسمانى يهود و نصارا ( كه معمولا تورات و انجيل خوانده مىشد ) اختلافات اساسى وجود داشت ، و معضل ديگر يعنى اختلافات بين تورات و انجيل ، چنين تلقى مىشد كه اين كتابهاى مقدس فقط بخشى از كتاب آسمانى [ اصلى ] هستند [ آل عمران ، 23 ؛ نساء ، 44 ، 51 ] ، و حتى با اين تلقى كه كسانى قرآن را هم بخشبخش كردهاند [ حجر ، 90 به بعد ؛ قس با مؤمنون ، 53 ] . على الخصوص يهوديان متهم به پنهان كردن بخشى از كتابهاى آسمانىشان بودند [ بقره ، 42 ، 76 ، 140 ، 146 ، 159 ، 174 ؛ آل عمران ، 71 ؛ مائده ، 15 ؛ انعام ، 91 ] . در بعضى موارد اين اتهام حاكى از آن بود كه آنان آياتى از كتاب مقدس را كه مشتمل بر پيشگويى ظهور محمد [ ص ] به عنوان پيامبر بوده ، پنهان كردهاند [ اعراف ، 157 ؛ صف ، 6 ] . در ساير آيات و عبارات ، يهوديان به اين متهم شدهاند كه كتابهاى مقدسشان را عالما و عامدا تحريف و تباه كرده و تغيير دادهاند [ بقره ، 75 ؛ مائده ، 13 ، 41 ] ؛ و از نمونههايى كه در آيهء 46 سورهء نساء آمده چنين برمىآيد كه مراد زبانبازىهاى آنان براى ريشخند كردن مسلمانان بوده است . « 1 » در روزگاران بعد ، اين آموزهء تحريف كتب مقدس يهود و نصارا به نحوى تكميل و تكامل يافت كه مسلمانان جميعا بر آن بودند كه متون موجود آنها بىارزش است .
در جنب اين انتقاد از اهل كتاب ، مفهوم مثبت « ملت ابراهيم » وجود دارد . اساس اين ديانت ، تسليم يا اسلام در برابر پروردگار جهانيان است [ بقره ، 130 به بعد ] . كسى كه اين ديانت را مىورزد ، حنيف ، يا مسلم است كه عملا همان معنى را دارد . بدينسان مىتوان گفت كه ابراهيم [ ع ] نه يهودى بود و نه مسيحى ، بلكه حنيف و مسلم بود [ آل عمران ، 67 ] .
هامش
( 1 ) . مباحث بيشتر در اينباره در مقالهء من با عنوان « تكوين اوليهء رهيافت مسلمانان به كتاب مقدس / عهدين » در نشريهءTransactions of the Glasgow University Oriental Society( معاهدات انجمن شرقى [ شرقشناسى ] دانشگاه گلاسگو ) ، سال 16 ، ( 1957 ) ، صفحات 50 - 62 ؛ به ويژه ص 50 - 53 آمده است .