« أتنا » ذكر نشده است ، براى اينكه خواستهها و آرزوهاى مردم زياد است و گوناگون ، اگر همهء آنها را ذكر مىنمود . بسيار به طول مىكشيد ، و اگر بعضى را ذكر مىنمود و بعضى را ذكر نمىكرد ، تخصيص بدون مخصّص لازم مىآمد .
و از جملهء
« آتِنا فِي الدُّنْيا »
؛ « خدايا در دنيا به ما عطا كن » ، عقل انسان بهطور اجمال متوجّه مىشود كه « مفعول » ( يعنى خواسته و مطلوب ) اشياى دنيوى مىباشد ، نظير گفتهء ما كه مىگوييم « فلان يعطى ، و يمنع » ؛ « فلانى سخاوتمند است و آن ديگرى بخيل » كه مفعول ذكر نشده است و بهطور اجمال انسان متوجّه مىشود كه مال دنيا مورد نظر است .
دوّم : كسانى كه مقصودشان از ياد خدا ، اهداف اخروى و معنوى مىباشد ، مثلا « خطر و ضرر » امر دنيوى است و كسى آن را طلب و آرزو نخواهد كرد ، مگر اينكه باعث كمك به امور اخروى بشود و ذاتا نمىتواند مطلوب اخروى باشد .
« أُولئِكَ لَهُمْ نَصِيبٌ مِمَّا كَسَبُوا »
؛ « آنها نصيب و بهرهاى از كسب خود دارند » . احتمال دارد كه « اولئك » اشاره به گروه دوّم ، باشد ، براى اينكه نزديك است و ضمير و اسم اشاره ، به چيز نزديك به خود ، اشارت دارد .
و احتمال دارد كه به هر دو گروه ، اشاره باشد ، زيرا جملهء
« مِمَّا كَسَبُوا »
؛ « از آنچه كه كسب نموديد » ، هم شامل « حسنات » و هم شامل « سيّئات » مىشود و معناى آيه اين است : « هر كسى كه از ياد پروردگار چيزى ( حسنات يا سيّئات ) بخواهد ، به آن نائل مىشود » و در روايتى از امام باقر ( عليه السّلام ) مىخوانيم : « هر كسى چه آدم فاسد باشد و چه صالح » بر كوه صفا و مروه ، و يا بر كوه عرفات بايستد ، و طلب حاجت نمايد ، خداوند إجابت مىكند أعمّ از حوائج دنيوى شخص فاسد و فاجر ، و نيازهاى دنيوى و أخروى شخص صالح را عنايت مىفرمايد . « 1 »
« وَ اللَّهُ سَرِيعُ الْحِسابِ »
؛ « خداوند با سرعت به حساب بندگان مىرسد » . و نيازى به فكر و انديشيدن مبنى براينكه فلان شخص استحقاق عذاب و يا پاداش و ثواب را دارد يا نه ؟ ندارد ، و لذا « سريع الحساب » مىباشد .
* * *
[ 114 ] آيهء ششم :
« وَ إِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثابَةً لِلنَّاسِ وَ أَمْناً وَ اتَّخِذُوا مِنْ مَقامِ إِبْراهِيمَ مُصَلًّى وَ عَهِدْنا إِلى إِبْراهِيمَ وَ إِسْماعِيلَ أَنْ طَهِّرا بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَ الْعاكِفِينَ وَ الرُّكَّعِ
هامش
( 1 ) - كافى ، ج 4 ، ص 262 .