قربانى را نداشته باشد ، بايد روزه بگيرد . بعضى از علماى شيعه مىگويند : اگر نتواند قربانى پيدا نمايد بايد روزه بگيرد ، اگرچه بهاى آن را داشته باشد و قول بهتر قول اوّل است ، به دليل اينكه روايت بر قول اوّل دلالت دارد » « 1 » .
شيوه روزه : چگونگى روزه اين است كه سه روز ، روزهاى هفتم و هشتم و نهم ذى الحجه را در حجّ ، پشت سر هم روزه بگيرد . در روايتى مىخوانيم : در اوّل ذى الحجّه در حالى كه در احرام عمره است ، روزه گرفتن جايز است . ابو حنيفه گفته است هنگامى كه در احرام عمره است ، تا روز دهم ، روزه جايز است و شافعى گفته است پيش از احرام حجّ ، جايز نيست .
شيخ طوسى ( ره ) فرموده است : خلافى بين علماى شيعه وجود ندارد كه روزهء مذكور اختيارى است و سزاوار اين است كه احرام به حجّ در روز نهم ( ترويه ) باشد ، بنابراين روزه پيش از احرام به حجّ ، جايز مىباشد .
چند مسئله در مورد قربانى و جايگزين آن :
1 - اگر پيش از روزه ، قربانى فراهم شود ، ذبح متعيّن مىگردد و روزه جايز نيست و شافعى در اين مورد داراى چند قول است و منشاء آنها اين است كه آيا روز وجوب هدى روز دهم است و وقت اداى آن تا آخر ماه ذى الحجّه است يا نه ؟ اينها در مسئلهء مذكور ، تأثير دارد .
2 - اگر بعد از شروع به روزه به قربانى ، دسترسى حاصل شود ، برگشت از روزه به قربانى ، واجب نمىباشد . نهايت امر بهتر آن است كه به هدى و قربانى برگردد .
شافعى همين قول را گفته است و ابو حنيفه هم همين قول را پسنديده ، مشروط به اينكه در هفت روز اوّل ماه ، قربانى فراهم شود و اگر در سه روز فراهم شود ، بايد ذبح نمايد و اگر ما بين سه روز و هفت روز فراهم شود ، اگر محلّ شده باشد ، بايد روزه بگيرد ، و اگر محرم بوده باشد ، بايد ذبح نمايد .
3 - اگر روز هفتم و هشتم و نهم را روزه نگيرد و از روز هشتم روزه را شروع نمايد و بايد روزه سوم بعد از ايام تشريق ( 11 و 12 و 13 ) را روزه بگيرد . در ايّام تشريق ، روزه جايز نمىباشد . شافعى در قول جديد خود همين را گفته و در رأى سابقش روزهء ايّام تشريق را جايز دانسته است .
هامش
( 1 ) . كافى ، ج 4 ، ص 506 .