اخروى و بركات معنوى حمل شود دور از صواب نخواهد بود و چون كلمهء « منافع » را نكره و بدون معرفه آورده است تا شامل همه نوع منافع بوده باشد .
3 -
« وَ يَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ فِي أَيَّامٍ مَعْلُوماتٍ »
؛ « نام خدا را در ايام معيّنى به زبان آورند » . امام حسن ( عليه السلام ) گفته است : « أيام معلومات » ده روزى ذى الحجّه است و به خاطر ترغيب مردم ، براى اينكه نسبت به آن آگاهى داشته باشند ، به « معلومات » نام برده شده است ، آن روزها وقت حجّ است .
ابو حنيفه به همين قول نظر داده است و بعضىها گفتهاند منظور « ايّام تشريق » ( روز قربانى و سه روز بعد از آن ) است و دربارهء « معدودات » نيز اختلافنظر است .
بعضىها گفتهاند ده روز اوّل ماه ذيحجّه است و بعضىها گفتهاند سه روز است ( 11 و 12 و 13 ) و اين قول بهتر است ، به دليل قول خداوند كه فرمود : « و هركس شتاب و ذكر خدا را در دو روز ( 11 و 12 ) انجام دهد ، گناهى بر او نيست « 1 » » . چون تعجيل در ده روز ، قابل تصوّر نيست و مؤيّد قول دوّم كه مقصود از « ايّام معلومات » همان روزهاى 10 و 11 و 12 و 13 ، است كه ذكر خداوند در ذبح و يا نحر چهارپايان ، همان « بسم اللّه . . . » است و اين ذكر در روزهاى مذكور انجام مىشود نه در روزهاى نخستين ذيحجّه .
از امام صادق ( عليه السّلام ) نقل شده است كه منظور از « ذكر » در آيهء « اللّه اكبر » است كه اوّل آن ، ظهر روز عيد است ، بعد از 15 نماز ، عملى مىشود و اين روايت نيز مؤيّد قول دوّم است و از امام باقر ( عليه السّلام ) هم همين قول دوّم روايت شده است . بر فقيه لازم است كه با ايّام معدودات و معلومات آشنا باشد و هر يك را تميز بدهد تا اگر كسى صدقه ، نماز و يا عبادت ديگرى را در يكى از اين ايّام ، نذر نمايد و از فقيه استفتاء نمايد ، بتواند فتوايى دقيق بدهد .
4 -
« بَهِيمَةِ الْأَنْعامِ »
: « منظور از « چهارپايان » ، شتر و گاو و گوسفند است . « بهيمه » عامّ است و به « انعام » كه خاصّ است ، اضافه شده است . « بهيمه يعنى چهارپا » و « انعام يعنى شتر و گاو و گوسفند » ، مانند « حركت نقله » كه كلمه « حركت عامّ » است و « نقله » به معنى وسيلهء نقليّه ، خاصّ است . « بهيمه » از مادهء ابهام است ، به معناى چيزى مبهم و ناآشكار و منظور از « ذكر » اين است كه در موقع ذبح و يا نحر ، بايد
هامش
( 1 ) . سورهء بقره ، آيه 203 .