بعضىها گفتهاند نامگذارى خانهء خدا به عتيق به اين جهت است كه در زمان بسيار قديم بنا شده است . بانى نخستين آن ، حضرت آدم ( عليه السّلام ) بود و پس از طوفان و تخريب ابراهيم ( عليه السّلام ) آن را تجديد بنا نمود . و برخى گفتهاند اين نامگذار به اين جهت است كه « عتيق » به معناى كريم و بزرگوار است . كعبهء خانهء خدا بس بزرگوار است و بانى آن نيز بزرگوار است ، چنانچه مىگويند : « عتاق الخيل و الطّير ، لكريم منهما » ؛ « به اسبان خوب و مرغان خوب ، كريم و عتاق مىگويند « 1 » » .
* * *
نوع دوّم : در افعال و اعمال و برخى از احكام حجّ
نوع دوّم دربارهء افعال و انواع حج و بعضى از احكام آن ، بحث مىكند و در اين زمينه آياتى وجود دارد :
[ 110 ] آيهء اوّل :
« وَ أَتِمُّوا الْحَجَّ وَ الْعُمْرَةَ لِلَّهِ فَإِنْ أُحْصِرْتُمْ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ وَ لا تَحْلِقُوا رُؤُسَكُمْ حَتَّى يَبْلُغَ الْهَدْيُ مَحِلَّهُ فَمَنْ كانَ مِنْكُمْ مَرِيضاً أَوْ بِهِ أَذىً مِنْ رَأْسِهِ فَفِدْيَةٌ مِنْ صِيامٍ أَوْ صَدَقَةٍ أَوْ نُسُكٍ فَإِذا أَمِنْتُمْ فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ ، فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيامُ ثَلاثَةِ أَيَّامٍ فِي الْحَجِّ وَ سَبْعَةٍ إِذا رَجَعْتُمْ تِلْكَ عَشَرَةٌ كامِلَةٌ ذلِكَ لِمَنْ لَمْ يَكُنْ أَهْلُهُ حاضِرِي الْمَسْجِدِ الْحَرامِ وَ اتَّقُوا اللَّهَ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقابِ »
؛
« و حجّ و عمره را براى خدا به إتمام برسانيد و اگر محصور شديد و مانعى به وجود آمد ، آنچه از قربانى فراهم مىشود ، ذبح كنيد ، و از احرام ، خارج گرديد و سر خود را نتراشيد تا قربانى به محلّش برسد . ( و در قربانگاه ذبح شود ) . و اگر كسى از شما بيمار بود و يا ناراحتى در سر داشت و ( ناچار بود سر خود را بتراشد ، بايد فديه و كفّارهاى از قبيل روزه ، يا صدقه يا گوسفندى بدهد و هنگامى كه ( از بيمارى و دشمن ) در امان بوديد ، و هركس بايد با ختم عمره ، حجّ را آغاز كند ، آنچه از قربانى براى او ميسّر است ( ذبح كند ) و هر كه نيافت ، سه روز در ايّام حجّ و هفت روز در بازگشت روزه بدارد . اين ده روز كامل است . ( البتّه ) اين براى كسى است كه خانوادهء او نزد مسجد الحرام نباشد ( اهل مكّه و اطراف آن نباشد ) و از خدا پروا كنيد و بدانيد كه او سخت كيفر است » . « 2 »
هامش
( 1 ) . تفسير كشّاف ، ج 3 ، ص 153 - 154 ، سورهء حج ، ذيل آيهء 39 .
( 2 ) . سورهء بقره ، آيه 196 .