6 - كتاب حج
حجّ يكى از باشكوهترين مناسك و شعاير الهى است كه خداوند متعال سير و سياحت را همراه با سير الى اللّه توأم ساخته است و آموزههاى آن درس وحدت ، يگانگى و استقلال و شوكت و قدرت را به مسلمانان القاء مىكند مشروط بر آنكه پيروان قرآن به مفاهيم واقعى آنها درست رسيده باشند . اين كتاب بخشى از آموزههاى ظاهرى آن را بيان مىدارد « مترجم »
( حجّ ) : در لغت به معناى قصد و آهنگ مكرّر است و در اصطلاح شرع ( هو القصد الى بيت اللّه لإداء مناسك مخصوصة عنده » به معناى آهنگ خانهء خدا نمودن جهت انجام عبادتهاى مخصوصى است كه در خانه خدا هست .
اين تعريف ايرادى دارد اينست كه شامل عرفه و عبادتهاى منى و ساير عبادات آن نمىشود ، چه آنكه تعريف مزبور بر كسى كه آهنگ خانهء خدا را جهت انجام مناسك نموده است و در عين حال مراسم را انجام نداده است ، صدق مىنمايد .
بعضىها چنين تعريف كردهاند : « هو اسم لمجموع المناسك المؤدّاة فى المشاعر المخصوصة » حج نامى است براى جميع عبادتهايى كه در مكانهاى مخصوصى ، انجام پذيرد .
در اين تعريف نيز اشكال است ، چه آنكه حجّ كسى كه بعضى از عبادات حجّ را از روى فراموشى انجام نداده است و ترك آنها نيز مبطل ، حج نمىباشد ، صحيح است و به او « حاجى » گفته مىشود . در عين حال او جميع عبادتها را انجام نداده است .
اگر منظور از « عبادتها » عبادتهاى صحيحه باشد ، ذكر « المؤدّاة فى المشاعر المخصوصة » ؛ « در مكانهاى مخصوصى انجام شود » بىفايده است ، براى اين كه عبادتهاى صحيح آنست كه در جاى خود انجام شده باشد . و اگر منظور از « عبادتها ، اعمّ ، از صحيح و غير صحيح باشد ، حجّ باطل را نيز شامل مىشود و علاوه بر اين تعريف مذكور بر هر عبادتى كه مربوط به هر مكانى باشد ، قابل تطبيق است .
بهترين تعريف « انّه القصد إلى بيت اللّه ، بمكّة مع أداء مناسك مخصوصة فى مشاعر مخصوصة ، هناك » ؛ « حجّ ، آهنگ خانهء خدا در مكّه نمودن است همراه با انجام عبادتهاى مخصوص در آنجا است كه به مكانهاى خاصّى مربوط مىباشد » .