زجّاج گفته است
« ذاتَ بَيْنِكُمْ »
؛ « يعنى پيوندى كه ميان شما است را اصلاح كنيد . و از همين قبيل است آيهء
« لَقَدْ تَقَطَّعَ بَيْنَكُمْ »
؛ « پيوندهاى شما بريده شد » .
بنابراين معناى « صلاح ذات بينكم » يعنى « اساس ارتباطات و پيوندها و گردهمايىتان براى انجام اوامر الهى ، تحكيم و پابرجا باشد و انگيزههاى تفرقه از ميان برداشته شود » .
« أَطِيعُوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ »
؛ يعنى « در ايمان كامل باشيد و اطاعت خدا و رسولش از لوازم ايمان است و اگر در داشتن ملزوم ، راستگو هستيد . بايد به انجام لازم نيز پايبند و ملتزم باشيد .
* * *
[ 106 ] آيهء چهارم :
« وَ ما أَفاءَ اللَّهُ عَلى رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَما أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍ وَ لا رِكابٍ ، وَ لكِنَّ اللَّهَ يُسَلِّطُ رُسُلَهُ عَلى مَنْ يَشاءُ وَ اللَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
« 1 »
»
؛
« آنچه را خدا به رسولش از آنها ( يهود ) بازگرداند ، چيزى است كه شما براى به دست آوردن آن زحمتى نكشيديد ، نه اسبى تاختيد و نه شترى ، ولى خداوند رسولان خود را بر هركس بخواهد . مسلّط مىسازد و خدا بر هرچيز قادر است » ؛ يعنى آن چيز ( باغها و خانهها و زمينهاى كشاورزى كه از يهود بنى نضير به جاى باقى ماند ) كه خداوند به رسولش بازگرداند ، شما براى آن نه اسبى تاختيد و نه شترى « يعنى زحمتى نكشيديد » .
« ايجاف » از مادهء « وجيف » به معناى سرعت سير است ، بلكه با قدرت الهى و مسلّط ساختن رسولش بر يهود ، اين اموال به دست آمده است .
و سپس در آيهء بعدى ، « 2 » فرموده است :
« ما أَفاءَ اللَّهُ . . . »
: آنچه را خداوند از اهل اين آبادىها به رسولش بازگرداند ، از آن خدا و رسولش مىباشد . . . ) . اين آيه بيان آيهء اوّلى است و لذا آيهء بعدى را به آيهء اوّلى عطف نكرده است . على أىّ حال آيهء بعدى نحوهء تقسيم اموال مذكور را اينچنين بيان مىفرمايد :
« فَلِلَّهِ وَ لِلرَّسُولِ »
براى خدا . و رسول خدا ، ذى القربى ، يتامى ، مساكين و ابن السبيل » يعنى به شش سهم تقسيم مىشود . بعضى گفتهاند در آغاز اسلام « فىء » را همينگونه
هامش
( 1 ) . سورهء حشر ، آيه 6 .
( 2 ) . سورهء حشر ، آيهء 7 .