متعلّق جار و مجرور ، عامل مىباشد . « استقرّ ببكّة مباركا » ؛ « استقرّ » كه متعلّق « ببكّهء » است ، « مباركا » را نصب داده است .
بنابر قول اوّل از آيه استفاده مىشود كه ممكن است پيش از خانهء كعبه ، خانهاى را خدا آفريده باشد . امّا بنابر قول دوّم استفاده مىشود كه خانهاى پيش از خانهء كعبه آفريده نشده است .
« بكّهء » و « مكّهء » دو لغتى هستند كه بعضىها گفتهاند « مكّه » تمام شهر است و « بكّهء » جاى خاص مسجد الحرام مىباشد . بعضى گفتهاند ، « بكّه » از « بكّه : رحمه :
فشارش داد » مشتق شده است . انگيزهء نامگذارى آن را به « بكّه » ، اين بوده است كه مردم در آنجا ازدحام مىكردند و همديگر را در تنگنا و فشار قرار مىدادند .
بعضىها گفتهاند وجه نامگذارى خانهء خدا به « بكّه » اين است كه « تبكّ أعناق الجبابرة » ؛ « آن مكان گردن گردنكشان را شكسته است » .
در اين آيه دو بحث است :
بحث اوّل :
بحث اوّل :
« وُضِعَ لِلنَّاسِ »
؛ « براى نيايش مردم قرار داده شده است » از رسول اكرم ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) از نخستين مسجد سئوال شد . فرمود : مسجد الحرام و بعد از آن بيت المقدس را به فاصله چهار سال ، قرار داد .
از على ( عليه السّلام ) سئوال شد آيا مسجد الحرام نخستين خانه است ؟ فرمود : خير ، پيش از آن خانههاى ديگرى هم بوده است ، منتهى نخستين خانهاى كه اختصاصا براى نيايش مردم ، قرار داده شد ، مسجد الحرام بود و اوّل كسى كه آن را بنا كرد ابراهيم خليل الرحمان بود سپس منهدم شد و قومى از عرب از طايفهء « جرهم » آن را بنا نمودند ، باز منهدم گشت سپس « عمالقه » آن را بنا كرد و منهدم شد و قريش آن را ساخت .
از ابن عبّاس نقل شده است كه « كعبه » اوّلين خانهاى است كه بعد از طوفان ، زيارت شد . بعضىها گفتهاند اوّلين خانهاى است كه در هنگام آفرينش آسمانها و زمين روى آب ، ظاهر گشت و خداوند دوهزار سال پيش از آفرينش زمين آن را آفريد و به صورت سفيدى بر روى آب قرار داشت و سپس زمين را از زير آن بيرون كشيد . اين قول بر اينكه منظور ، مكان و جاى مكّه است ، حمل گرديده است .