[ 104 ] آيهء دوّم :
« وَ آتِ ذَا الْقُرْبى حَقَّهُ ، وَ الْمِسْكِينَ ، وَ ابْنَ السَّبِيلِ »
؛ « و حقّ نزديكان را بپرداز و همچنين مستمند و وامانده در راه را » « 1 » آيه ديگر ،
« إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الْإِحْسانِ وَ إِيتاءِ ذِي الْقُرْبى »
؛ « خداوند به عدل و احسان و بخشش به نزديكان فرمان مىدهد . « 2 »
مقصود از « ذى القربى » در اين آيه و آيات ديگر ، نزديكان رسول اكرم ( ص ) مىباشد و منظور از « إعطاى حقّ » آنها اين است : خمس و غير خمس كه براى آنها بر عهدهء مردم واجب شده است ، بايد بپردازند . سدّى روايت نموده است امام زين العابدين ( عليه السلام ) هنگامى كه عبد اللّه ابن زياد ( لعنة اللّه عليهما ) حضرت را نزد يزيد بن معاويه ( لعنة اللّه عليهما ) به شام فرستاده بود ، به مردى از اهل شام فرمود ، آيا قرآن خواندهاى ؟ گفت : بلى ، فرمود : آيا
« وَ آتِ ذَا الْقُرْبى ، حَقَّهُ »
را نخواندهاى ؟ گفت : شما ذوى القربى هستيد ؟ فرمود : بلى .
در تفسير ثعلبى از منهال بن عمرو ، نقل است كه گفت راجع به خمس از امام زين العابدين عليه السّلام سئوال كردم ، فرمود : خمس از آن ما است ، گفتم : خداوند مىفرمايد :
« وَ الْيَتامى وَ الْمَساكِينِ »
؛ « يتيمان و مستمندان » ؟ فرمود : مقصود يتيمان ما و مستمندان ما است .
عيّاشى از امام صادق ( عليه السّلام ) روايت نموده است كه گفت : « نجدة الحرورى » به ابن عبّاس نوشت و از مصرف خمس سئوال نمود . ابن عبّاس در جواب نوشت : امّا خمس ما گمان مىكنيم كه از آن ما است و قوم ما گمان مىكنند كه از آن ما نمىباشد . پس ما صبر مىكنيم .
و از امام صادق ( عليه السّلام ) روايت شده است كه فرمود : « هنگامى كه خداوند صدقه را بر ما حرام نمود ، خمس را براى ما نازل فرمود . بنابراين صدقه براى ما حرام و خمس براى ما واجب و بزرگوارى و حلال است » .
از امام رضا ( عليه السّلام ) روايت شده است كه فرمود : « خمس باعث يارى ما در دين و در امور عيالدارى و زندگى است خمس را از ما مضايقه نكنيد و خود را از دعاى ما
هامش
( 1 ) . سورهء اسراء ، آيهء 26 .
( 2 ) . سورهء نحل ، آيهء 90 .