اختلاف شده است كه انفال چيست ؟ ابن عبّاس و گروهى گفتهاند غنيمت جنگ بدر است . قومى گفته است مقصود : « از انفال » اسيران است و بعضى گفتهاند « انفال » خمس است .
سخن صحيح همان است كه امام باقر و امام صادق ( عليهما السّلام ) فرمودهاند :
« انفال » چيزى است كه از دار الحرب ( ميدان جنگ ) بدون جنگ به دست آمده باشد .
سرزمينى كه اهلش آن را ترك كرده و از آن هجرت مىكنند و آن « فىء » ناميده مىشود . « ميراث » كسى است كه وارثى نداشته باشد و سرزمين و اموالى است كه پادشاهان به اين و آن مىبخشيدند ، در صورتى كه صاحب آن شناخته نشود ، بيشهزارها ، جنگلها ، درّهها و سرزمينهاى موات كه همهء اينها از آن خدا و پيامبر ( ص ) و بعد از او براى كسى است كه قائممقام او است و او آن را در هر راهى كه مصلحت خويش و مصلحت مردمى كه تحت تكفّل او هستند ، مصرف خواهد كرد » . « 1 »
از امام صادق ( عليه السّلام ) نقل شده است : « غنائم بدر مخصوص پيامبر ( ص ) بود و او به عنوان بخشش آنها را در ميان جنگجويان تقسيم كرد » . « 2 » « انفال » نه تنها غنائم جنگى ، بلكه شامل همهء اموالى كه مالك خصوصى ندارد ، مىشود . قول مذكور گفتهء علماى شيعه است . مؤيّد ، آن اين است كه « انفال » جمع « نفل » است . « نفل » به معناى زائد بودن بر چيزى است . وجه نامگذارى آنست كه « نفل » زائد بر غنيمت است . نماز مستحبّى زائد بر نماز واجب است ، لذا « نافله » مىگويند . فرزند فرزند را « نافله » مىگويند ، براى اينكه زائد بر اولاد است . بعضى گفتهاند وجه نامگذارى « غنيمت » به « نفل » به اين جهت است كه امّت اسلامى به وسيلهء غنيمت ، بر ساير امّتها فضيلت و برترى داده شده است .
چند نكته :
1 - آيهء مورد بحث نسخ شده است يا خير ؟ جماعتى از مفسّرين گفتهاند به وسيلهء آيه
« وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ . . . »
نسخ شده است . طبرى و علماى شيعه گفتهاند نسخ نشده و اين قول حقّ است ، زيرا ميان اين آيه و آيه خمس ، منافاتى وجود ندارد و نسخ در صورتى است كه بين ناسخ و منسوخ ، مغايرت باشد .
هامش
( 1 ) . تفسير عياشى ، ج 2 ، ص ، 47 .
( 2 ) . مجمع البيان ، ج 4 ، ص 517 .